AYASOFYA

TRABZON’UN EN GÖRKEMLİ YAPISI 

Ancak onun kadar meşhur olmasa da Trabzon’da bir semte de adını veren, yüzlerce yıl önce kilise olarak inşa edilip,  fetihten sonraki yıllarda camiye dönüştürülen, ardından müze yapılan ve sonra tekrar camiye dönüştürülen bir yapıdan bahsediyoruz.  

Yazı dizimizin bugünkü bölümünde Trabzon’da yerli ve yabancı turistlerin ilk uğrak yerlerinden biri olan bu tarihi yapının ve aynı isimde geçmişteki mahallesinin hikâyesinin peşine düşelim. Rotamız her zaman olduğu gibi Trabzon Büyükşehir Belediyesi arşivinde yer alan Meclis kayıtlarıdır.   

Ayasofya Mahallesi

Bu gün Trabzon’un resmi yer adlarında yer almamakla birlikte Trabzon’un en eski mahallelerinden birisi Ayasofya Mahallesidir. 1554 tarihinde “Ayasofya, nam-ı diğer Ohunc”  olarak geçen mahalle, 1583 yılında ise yalnızca Ayasofya adı ile kaydedilmiştir. 1554 yılında mahallede 58 hane vardı. 1583 de 36 hane de nüfus barındırmaktaydı. 

>>>

1933 senesinde Ayasofya Mahallesi’nin şehrin batı sınırını oluşturduğunu da belirtelim. Tarihi Ayasofya Camii’nin o mahalde bulunmasından ötürü Ayasofya denilen mahalle, bugün Fatih Mahallesi olarak adlandırılmaktadır. 
 
Ancak 1955 yılında Kavakmeydan Mahallesi sınırlarında bulunan mahallenin ayrılarak, Kavakmeydan ve Ayasofya olarak iki ayrı mahalle olması konusunda, Trabzon Belediye Meclisi’nin gündemine 78 imzalı bir dilekçe geldiğini tespit ediyoruz. Dilekçeyi o yıllardaki Kavakmeydan Mahallesi’nin sosyolojik durumu hakkında bilgi vermesi açısından aşağıya aynen alıyoruz;

“Trabzon’un kuruluş tarihinden beri mahalle teşkilatı itibariyle ayrı ayrı birer mahalle halinde bulunan Ayasofya ve Kavakmeydan namı ile bilinen iki mahalle, şehrin 17 mahalle  teşkilatına taksimi sırasında Belediye Meclisi kararı ile birleştirilmiş bulunmaktadır. Bu hal, hudutları itibariyle çok geniş olan ve esasen bir ziraat mıntıkası bulunan biz mahalle sakinlerinin gerek tapu, gerek nüfus, gerekse askeri celp ve sevk işlerini birbirine karıştırdığı gibi, tütün ziraatı ile iştigal eden mahallemizin saim işlerini de güçleştirdiği cihetle mağdur olmaktayız. Bu maksatla mahallemizin Ayasofya’dan ayrılarak eskiden olduğu gibi müstakil bir hale getirilmesi hususunun yüksek Belediye Meclisi’nce karara bağlanmasını arz ve talep ediyoruz.” Dilekçeden 1955 yılında bu günkü adıyla İnönü Mahallesi gibi bugün yoğun yerleşimin bulunduğu mahallenin, bir “ziraat mıntıkası” olduğu ve özellikle “tütün tarımı” yapıldığı anlaşılıyor.


>
>>   
Meclis’te yapılan görüşmede “iki mahallenin birleştirilmesinden husule gelen ve tek isim taşıyan Kavakmeydan Mahallesi’nin eskiden olduğu gibi iki mahalleye ayrılması uygun görülerek, mevcut sınırlar aynen baki kalmak şartıyla Ballıca Deresi’nin doğusunda kalan kısmın (Bugünkü Osman Turan Caddesi’nin doğusu) Kavakmeydan mahallesine ve batısında kalan kısmının Ayasofya Mahallesi’ne ayrılması suretiyle, mevcut Kavakmeydan Mahallesi’nin iki mahalleye ayrılması kabul edilmiştir.” 

O dönemde Kavakmeydan Mahallesi’nde bu gün adına Trabzonspor Bulvarı dediğimiz bir yol vardı. Bu yol 1954 yılında inşa edilmeye başlanmış, Meclis tutanağına konu şu şekilde girmiştir; “Kavakmeydan şosesinin inşasına devam olunmaktadır. Bu yol şehir planında gösterildiği üzere 22 metre genişliğindedir. Bu itibarla inşaatın bitmesi ile şehrin inkişaf sahasını süsleyen bir eser meydana gelmiş olacaktır.”

Ayasofya Mahallesinin ismi ne zaman değişti?     

Trabzon merkezde bugün Atatürk Mahallesi adı ile bir mahalle mevcut değildir. Ancak 1966 tarihli Meclis tutanağında Atatürk isminin bir mahalleye verildiği anlaşılmaktadır. Konu ilk önce 15.02.1966 da Meclis gündemine gelmiştir. Rumca olduğu belirtilen Ayasofya Mahallesinin isminin Türkçeleştirilerek, Trabzon’un fetih kahramanı Fatih Sultan Mehmet’in isminin ebedileşmesi bakımından, (Fatih) Mahallesi olarak değiştirilmesine dair mahalle muhtarlığı ve sakinleri tarafından verilen dilekçe üzerine müzakere edilir; 

>>>

“Türkçede karşılığı bulunmayan Ayasofya’nın yabancı bir kelime olduğu muhakkak görülmekle”  konuya hemen karar verilmeyip Meclis gündeminde kalması kabul edilmiştir.   Daha sonra konu tekrar Meclis’te görüşülmüş ve aşağıdaki karar alınmıştır; 

“Meclis’in 15.2.1966 tarihli toplantısında gündemde bırakılan Ayasofya Mahallesi isminin (Fatih) olarak veya Meclis’in uygun bulacağı bir isimle adlandırılmasına dair Ayasofya Mahallesi Muhtarı Yaşar Özkarabekir tarafından verilen 25.11.1965 tarihli dilekçe ile Ayasofya Mahallesinin Fatih Mahallesi olarak adlandırılması talep edilmiş ve keyfiyet Başkanlık Makamının teskeresi ile Meclis’e intikal ettirildiğinden, yapılan görüşme sonucunda üyelerden Haydar Üçüncüoğlu teklifi veçhile Ayasofya Mahallesi’nin Atatürk Mahallesi olarak adlandırılması reye sunulmuş ve ittifaka yakın bir ekseriyetle kabul edilmiştir.” Ancak Atatürk Mahallesi ismi kayıtlarda bir daha görülmemiştir. Mahalle ismi yine Ayasofya Mahallesi olarak tutanaklarda yer bulumuştur.  Ta ki 1970 yılında rastladığımız Meclis tutanağına kadar.  Zira bu tutanakta Ayasofya Mahallesi olarak bilinen yer için artık Fatih Mahallesi isminin kullanıldığı görülmektedir. Acaba Ayasofya Mahallesi isminin Atatürk Mahallesi olarak değiştirilmesi Valilik tarafından kabul edilmedi mi? Büyük şahsiyetlerin isimlerinin daha önemli yerlere verilmesi amacıyla teklif kabul edilmemiş olabilir. Ancak Meclis zabıtlarında inceleyebildiğimiz kadarıyla konu ile ilgili bir karara rastlanılamamıştır. Ayasofya Mahallesinin yaşayan en eski Muhtarı Zeki Batar’dan alınan bilgiye göre; mahallerinin ismini Atatürk Mahallesi olarak değiştirildiğinin hiç duyulmadığının belirtilmesi, bu tezi doğrulamaktadır.
Fatih Erol
 

TAKA

İlgili Galeriler
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.