ÇİMENTO FABRİKASI ŞEHRİN ÜZERİNDE MODERN BİR CANAVAR

Meclis üyesi Mahmut Kurtuldu: “Çimento fabrikasının şehrin üzerine modern bir canavar sıfatıyla toz kusmasına müsaade edilen bir Trabzon’da, şehrin temizliğinden bahsetmeye hiç kimsenin hakkı yoktur.”

Yazı dizimizin dünkü bölümünde,sebep olduğu kirlilik nedeniyle hayal kırıklığına neden olan Trabzon Çimento Fabrikası’nın kuruluşu hakkında bilgi verilmişti. Verilen sözlerin aksine fabrika çalışmaya başlayıp da dumanı aşikâr haline gelince, inşaat aşamasında ortaya atılan bazı iddialara kulak vermeyen şehrin yöneticileri,şaşkınlık içerisindedir.

>>>>>>>

Başkan Suat Oyman’ın hayal kırıklığı

Belediye Başkanı Suat Oyman’da aynı hayal kırıklığı içerisindedir; “Geçen Halkevi sokağında iken üzerimde sarı bir elbise ve uzunca bir kravat takıyordum. Bir ara üzerimdeki elbise ve kravatın çimento tozu ile bembeyaz olduğunu gördüm” der.  

Aslında herkes çaresizdir. Bu konu, anlaşılan şehirde daha çok konuşulacak diye düşünürken,  1970 yılına gelindiğinde çimento fabrikası Belediye Meclisinde yeniden gündem olur. Meclis,

“Trabzon Çimento fabrikasının bacasından çıkan toz ve dumanın yerinde ıslahı, aksi takdirde Meclis olarak sıhhate ve ürünlere zarar veren bu tesisin kapatılması cihetine gidileceğinin ilgili fabrikaya bildirilmesine karar verir.”

BOZTEPE ÇAMLIĞININ RENGİ DEĞİŞTİ

Trabzon Belediye Meclisi’nin farklı siyasi partilere mensup üyelerinin artık üzerinde uzlaştıkları en önemli konu çimento fabrikasıdır. 1970 yılının başında bu sefer üyelerden Mustafa Bozali’nin önergesi gündem olur. Önerge şu şekildedir;

>>>>>>>

“Trabzon çimento fabrikasının bacasından çıkan çimento zerreleri güzel ve tarihi Trabzon’un sağlık ve yeşilliğini tehlikeye sokmuş durumdadır. Teknik Üniversite civarında, Boztepe ve Soğuksu çamlığı dahil olmak üzere bütün yeşillik rengini değiştirmiş olduğu gibi, yağan çimento tozlarından şehir dahilinde dolaşmak imkansız bir hale gelmektedir. Fabrika inşa edilirken en salahiyetli kimseler tarafından fabrikanın dünyada mevcut en modern fabrikalardan biri olduğu ve kuru sistem üzerinde inşa edilmesi sebebiyle toz çıkarmayacağı ileri sürülmüşse de maalesef hakikat meydandadır. Bütün şehir bu yüzden huzursuzdur. Bu itibarla işin Belediye Meclisi olarak ele alınarak bir karar bağlanmasını arz ve talep ederim.”

Yapılan görüşme ve tartışmalardan sonra, Belediye’nin Bölge Zirai Mücadele ve Karantina Reisliğine ve Sağlık Sosyal Yardım Müdürlüğüne ve Teknik Ziraat Müdürlüğüne başvurduğu ve çimento fabrikası bacasından çıkan dumanların zirai bitkilere ve insanlara zararları hakkında bir rapor istendiği anlaşılmaktadır.

Sağlık Bakanlığı Müfettişi Rapor Hazırladı

 Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğünden 11.02.1970 tarihinde Belediye’ye gönderilen rapor tutanaklara şu şekilde yansımıştır;

“İlimizde mevcut çimento fabrikasının bacalarından çıkan dumanın sıhhati bozduğu, ilimiz sağlık kurul ve kuruluşlarını teftiş eden Sağlık Bakanlığı Baş Müfettişi Dr. Sadık Urunga tarafından tanzim edilen tenkit raporunda belirtilmiştir… Buna göre Birinci sınıf gayri sıhhi müesseselerden bulunan çimento fabrikası mesken bölgesinde olduğundan ve faaliyetleri ile halkın istirahatini ve sıhhatini bozacağı mahiyette görüldüğünden ıslahı cihetine gidilmesine”

>>>>>>>

Trabzon Teknik Ziraat Müdürlüğünden gelen 12.02.1970 tarihli rapor ise aynen şu şekildedir;

“Bitkiler solunum ve asimilasyonu dal ve yeşil aksamı ile yaparlar. Bu ihtiyaçları nazarı itibara alınırsa, çimento fabrikasının neşrettiği toz, bitkilerde gri bir tabaka meydana getirmekte ve sallamak suretiyle dökülmektedir. Bu tabaka bitkinin hava delikleri olan stomaları kapatacağından zarar tevlit edebilir. Çiçek açımı ve döllenme zamanında erkek ve dişi organları kapatacağından meyve tutulumunu menfi yönde etkileyebilir. Fakat bununla beraber bu toz tabakasının kimyasal bileşimini araştıracak ve yine bunun mahsullerin biyolojik ve fiziki bünyesine etkisini tespit edecek bir laboratuvardan yoksun olduğumuzdan, kati zararı ancak bu imkânlara sahip olan müesseseler yapabilir.”

MAHMUT KURTULDU, İŞİN PEŞİNİ BIRAKMIYOR

Meclis her ne kadar sorunun giderilmediği takdirde fabrikanın kapatılabileceğini belirtse de, ilerleyen zamanda değişen bir şey olmaz. Nitekim 1971 faaliyet raporu görüşmelerinde Mahmut Kurtuldu acı gerçeği Meclis kürsüsünden bir kez daha haykırır;

“Trabzon çimento fabrikasının bu şehrin üzerine günün her saatinde modern bir canavar sıfatıyla toz kusmasına müsaade edilen bir Trabzon’da, şehir temizliğinden bahsetmeye sadece Belediye Başkanı değil hiç kimsenin hakkı olmayacaktır. Düne kadar sadece yerin kirinden pasından şikâyetçiydik. Şimdi yaşamak için teneffüs etmeye mecbur bulunduğumuz, havamız da pistir” sözü her şeyi özetlemektedir.

>>>>>>>

Mahmut Kurtuldu, dönemin Belediye Başkanı Suat Oyman’ın turizm ile ilgili beğendiği girişimleri dolayısıyla; “Boztepe’ye olan ilginizi alkışla karşılarız. Ve burada bir turistik otel inşası yolundaki tasavvurunuzu da beğeniriz” der ve şöyle yol bir tenkitte bulunur;

“Yalnız önemle işaret etmek isteriz ki, Trabzon’un başına hepimizin müşterek kusurlarımızın sonucu olarak bela kesilen çimento fabrikası işi halledilmedikçe, yapılacak turistik faaliyetlerin hiç birisi beklenen sonucu vermeyecektir. Sayın Başkan, eğer yapmayı tasarladığı otel bir yana, güzelim Boztepe’nin Trabzon’a ve misafirlere bugünkü mütevazi güzelliğini arz etmek istiyorsa, Trabzon beldesinin en yetkili temsilcisi olarak, çimento fabrikası faciasına bir an önce son vermenin yolunu bulmalıdır” der.

Trabzon Karanlıkta Kalabilir

1969 yılına gelindiğinde Çimento Fabrikasından kaynaklanan başka bir sorunla karşılaşılır. Çimento fabrikası kuruluncaya kadar İkizdere Elektrik Santralinden yeteri kadar enerji şehre gelmekteydi. Ancak çimento fabrikasının kurulması ile enerji durumu aniden değişmiş ve Belediye’ye yeteri kadar enerji verilememiştir. Tutanaklara göre bu durum günün her saatinde büyük ve küçük sanayi çalışmalarını felce uğratmıştır.

Hatta durum o kadar kötüdür ki Çimento Fabrikası’nın tam kapasite çalışması durumunda Trabzon’un karanlıkta kalacağından bile endişe edilmektedir; Meclis zabıtlarında Trabzon’un elektrik sıkıntısı şöyle ifade edilir;

“Buna, tam masasının başında çalışmaya koyulduğu, tam tezgâhının başında torna yapmaya hazırlandığı, sanatkârın ve ev kadınının inkisarlarını katarsak, elektriksizlik yüzünden Trabzonlunun ızdırabının sadece küçük bir parçası dile getirilmiş olur.”

>>>>>>>

Aslında konu 1968 senesinde Yenigün Gazetesi’nin manşetine şöyle yansımıştı; “Trabzon’un Elektriksiz ve Susuz Kalmasının Müsebbibi Bulundu: Çimento Fabrikası.” Yazının detaylarına bakıldığında şehrin ihtiyacı olan 3700 KW yerine 2000 KW elektrik verilince şehrin bazı bölgelerinin karanlıkta kalması mukadder olmuştur. Peki diğer elektrik nereye verildi? Tabi ki Çimento fabrikasına.

1980 yılına gelindiğinde Çimento Fabrikası yine Trabzon Belediye Meclisi gündemindedir. Dönemin Belediye Başkanı Sefer Özgür, Trabzon’un çevre sorunlarını sayarken yaptığı sıralamada birinci sorun olarak kanalizasyonların denize dökülüyor olmasını saydıktan sonra, ikinci olarak; Çimento fabrikası, balıkyağı fabrikası ve kirletici atölyeler ile limandan İran’a nakledilecek olan koyunlardan kaynaklanan sorunları sıralamıştır.

FABRİKANIN İŞLETME MÜHENDİSİ ANLATIYOR

1980 senesinden sonra çimento fabrikası ile ilgili yaşananları öğrenebileceğimiz en doğru kaynağın, o yıllarda fabrikanın işletme mühendisi olan Muhammet Mazlum olduğunu tespit ediyoruz. Mazlum, çimento fabrikasından ayrıldıktan sonra, uzun yıllar Trabzon İl Çevre Müdürlüğü görevinde bulunmuş şehrin iyi tanıdığı bir isimdir. 

>>>>>>>

Neden böyle oldu sorumuza Mazlum; çimento fabrikasında o yıllarda ki en büyük sorunun ana filtrede olduğunu belirterek, filtrenin sağlıklı çalışabilmesi için elektriğin dalgalanmaması gerektiğini, şehirde sık sık dalgalanan elektriğin filtreyi devre dışı bıraktığı ve fabrikanın tüm tozunun maalesef o esnada şehre yayıldığını ifade etmiştir. Filtre sorununun bir daha 2006 yılında halledildiği ve torba filtreye geçildiğini öğreniyoruz.

Ancak dert bir değil ki… Bacası halledildi ama şehrin içerisinde kalan fabrikada, yükleme ve boşaltmadan kaynaklanan toz, yakın çevreyi rahatsız etmeye devam etmiştir.

Karakullukçu Şok Etti

Dönemin İşletme Mühendisi Muhammet Mazlum’dan ilk defa edindiğimiz bir bilgiyi de paylaşmadan geçmeyelim. Eski Belediye Başkanlarından Orhan Karakullukçu, fabrikanın kuruluşunda montaj şefliği görevinde bulunmuş, seneler sonra Trabzon Belediye Başkanı olunca, başkanlığının son yıllarına doğru, KTÜ’de düzenlenen Çimento fabrikasının tartışıldığı toplantıya konuşmacı olarak davet edilmiştir.

 Nede olsa Karakullukçu’nun fabrikanın kuruluşunda emeği vardır. Salondaki akademik zevatın yanında fabrika yetkilileri, pür dikkat Karakullukçu’yu dinliyor. Özellikle fabrika yetkilileri, Karakullukçu’nun fabrikayı destekleyici tarzda konuşacağını düşünüyor;

>>>>>>>

 Karakullukçu fabrika yetkililerinin gözlerinin içine baka baka; “Ben bu fabrikanın yapımında ve ilk işletmesinde şef olarak bulundum. Üretilen ilk çimento torbasında benim imzam var. Belediye başkanı olarak önümüzdeki dönemde tekrar seçilirsem, bu fabrikanın şehir dışına çıkarılması hususunda tüm imkânlarımı kullanacağım” der. Fabrika yetkilileri buz kesilir.

Orhan Karakullukçu tekrar seçilemez. Çimento fabrikasının şehir dışına çıkarılması için ise, daha çok senelerin geçmesi gerekecektir. Trabzon Çimento Fabrikası, 1990’ların başında Uzanlar’a, sonra TMSF’ye, ardından Aşkale Çimento’ ya geçer ve 2016 yılında üretime son verilir.

1965 senesinde başlayan 51 senelik hikâye de burada sona erer. Ne diyelim, gökten üç elma düşmüş. Birisi…

İlgili Galeriler
Anahtar Kelimeler:
Mahmut KurtulduFatih Erol
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.