Gaziantep’in dünyaca ünlü kültürel mirası Zeugma Mozaik Müzesi için tarihi bir gelişme yaşandı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, “Çingene Kızı” mozaiğinin kayıp parçalarından birinin daha Amerika Birleşik Devletleri’nden Türkiye’ye kazandırıldığını duyurdu. Daha önce iadesi sağlanan 12 panelin ardından büyük kompozisyonun 13’üncü parçası da bilimsel incelemeler ve diplomatik girişimler sonucunda yeniden ait olduğu topraklara döndü. Zeugma Antik Kenti’nde ortaya çıkarılan ve Gaziantep’in simgeleri arasında gösterilen eser, yürütülecek işlemlerin ardından Zeugma Mozaik Müzesi’nde sergilenen kompozisyonla yeniden buluşacak.
Çingene Kızı Mozaiğinde Yeni Parça Heyecanı
Gaziantep’in Nizip ilçesinde bulunan Zeugma Antik Kenti, Türkiye’nin en önemli arkeolojik miras alanlarından biri olarak biliniyor. Bu antik kentten çıkarılan ve kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak tanınan mozaik ise yıllardır hem Gaziantep’in hem de Türkiye’nin kültürel simgeleri arasında yer alıyor. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un açıklamasına göre, mozaiğin kayıp parçalarından biri daha ABD’den Türkiye’ye getirildi. Daha önce iadesi sağlanan 12 panelin ardından gelen bu yeni parça, büyük kompozisyonun eksik halkalarından biri olarak değerlendiriliyor. Bu gelişme, tarihi eserlerin ait olduğu topraklara dönmesi açısından önemli bir başarı olarak öne çıktı.
Bilimsel Çalışmalar İade Sürecini Güçlendirdi
Mozaik panelinin Türkiye’ye iadesinde bilimsel çalışmalar belirleyici rol oynadı. Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague tarafından yürütülen araştırmalarda eserin büyük kompozisyona ait olabileceği değerlendirildi. Panelin çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulduğuna ilişkin bilgi ise Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına iletildi. Bakanlık uzmanları tarafından yapılan incelemelerde, eserin tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon özellikleri ile kesme ve sökülme izleri bakımından “Çingene Kızı” mozaiğinin ait olduğu büyük kompozisyonla dikkat çekici benzerlikler taşıdığı belirlendi.
ABD’den Türkiye’ye Uzanan Diplomatik Takip
Kültür ve Turizm Bakanlığı, bilimsel verilerin ardından Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile temasa geçti. Türkiye, iki ülke arasında yürürlükte bulunan ikili anlaşmaya da atıfta bulunarak esere el konulmasını talep etti. Süreçte Zeugma’nın geçmişte kaçak kazılara maruz kalmış olması ve 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesinden iade edilen 12 parçanın varlığı da Türkiye’nin hukuki tezini güçlendirdi. Amerikan İç Güvenlik Biriminin soruşturmasını tamamlamasının ardından mozaik pano Chicago Başkonsolosluğuna teslim edildi. Eser, Turkish Cargo aracılığıyla Türkiye’ye getirildi. İade sürecinin kamu kaynağı harcanmadan uluslararası iş birliğiyle tamamlanması da dikkat çekti.
Büyük Kompozisyonun 13’üncü Parçası Geldi
Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında yürütülen kurtarma kazılarında yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak bilinen Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyonun içinde yer alıyordu. Bakan Ersoy’un açıklamasına göre, ABD’den getirilen yeni panel büyük kompozisyonun 13’üncü parçası oldu. Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle stil ve kompozisyon açısından önemli benzerlikler taşıyan bu panel, yürütülen bilimsel ve diplomatik girişimler sonucunda yeniden Türkiye’ye teslim edildi. Bu durum, kültürel mirasın korunması ve eksik parçaların tamamlanması açısından büyük önem taşıyor.
Eser Zeugma Mozaik Müzesi’nde Yerini Alacak
Türkiye’ye getirilen mozaik panel, süreç kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine teslim edildi. Burada yürütülecek işlemlerin ardından eserin Gaziantep’e gönderilmesi ve Zeugma Mozaik Müzesi’nde sergilenen “Çingene Kızı” mozaiğinin ait olduğu kompozisyonla yeniden buluşturulması planlanıyor. Bakan Ersoy, paylaşımında kültür varlıklarının izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye devam edeceklerini vurguladı. Ayrıca Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerine, Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimine, Chicago Başkonsolosluğuna, bilim insanlarına, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo’ya teşekkür etti.
Çingene Kızı mozaiğinin kayıp parçalarından birinin daha Türkiye’ye dönmesi, yalnızca Gaziantep için değil, Türkiye’nin kültürel mirasına sahip çıkma mücadelesi açısından da güçlü bir mesaj oldu. Yıllar önce ait olduğu topraklardan koparılan eserlerin bilimsel takip ve diplomatik kararlılıkla geri getirilmesi, tarihi mirasın korunmasında önemli bir örnek oluşturdu. Siz de bu tarihi iade süreciyle ilgili düşüncelerinizi paylaşabilirsiniz.