Fıstıkta Tedarik Krizi: Fiyatlar 8 Yılın Zirvesinde
Küresel emtia piyasalarında yaşanan dalgalanma, bu kez gıda sektöründe etkisini gösterdi. Özellikle Antep fıstığı piyasasında yaşanan arz daralması, fiyatların son yılların en yüksek seviyesine çıkmasına neden oldu. Dünyanın önemli üreticilerinden İran’da süren çatışmalar, zaten kırılgan olan tedarik zincirini daha da zorladı. Uzmanlara göre, artan talep ve sınırlı arz birleşince fiyat baskısının kısa vadede düşmesi beklenmiyor.
Arz Daralması Fiyatları Hızla Yükseltti
Fıstık piyasasında yaşanan son gelişmeler, arz-talep dengesinin ciddi şekilde bozulduğunu ortaya koyuyor. İran’daki üretim ve ihracatın sekteye uğraması, küresel piyasada ürün miktarını azalttı.
Zaten sınırlı olan arzın daha da daralması, fiyatların hızlı şekilde yükselmesine yol açtı. Özellikle gıda sektöründe yoğun kullanılan Antep fıstığı, bu süreçte en çok etkilenen ürünlerden biri oldu. Türkiye’de de yaygın tüketilen bu ürünün fiyatındaki artış, iç piyasaya da yansımaya başladı.
Savaş Öncesinde de Kırılgandı
Uzmanlara göre fıstık piyasası, İran’daki çatışmalar öncesinde de çeşitli risklerle karşı karşıyaydı. Yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler, ülkenin ihracat kapasitesini zaten sınırlandırmıştı.
Buna ek olarak 2025 mahsulünün beklentilerin altında kalması ve yıl başında yaşanan iletişim sorunları, tedarik zincirinde aksamalara neden oldu. Bu faktörler, savaşın etkisiyle birleşince piyasadaki daralma daha da derinleşti.
Talep Artışı Krizi Derinleştirdi
Arz tarafındaki sıkıntının yanı sıra talepte yaşanan artış da fiyatları yukarı çekti. Özellikle sosyal medyada popüler hale gelen fıstıklı ürünler ve yeni nesil tatlılar tüketimi artırdı.
Büyük markaların ürün çeşitliliğini genişletmesi de talep tarafını güçlendiren bir diğer unsur oldu. Bu gelişmeler, son iki yılda fiyatların yaklaşık yüzde 30 artmasına katkı sağladı. Uzmanlar, talebin bu seviyede kalması halinde fiyatların yüksek seyrini sürdürebileceğini belirtiyor.
Küresel Üretimde İran ve ABD Belirleyici
Küresel fıstık üretiminde ABD ve İran başı çekiyor. ABD, toplam üretimin yaklaşık yüzde 40’ını karşılarken, İran ise üretimde önemli bir paya sahip.
Ancak İran’daki gelişmeler, özellikle ihracat tarafında ciddi aksamalara yol açtı. Nakliye hatlarında yaşanan iptaller ve lojistik sorunlar, Hindistan gibi büyük ithalatçı ülkeleri de etkiledi. Bu durum, küresel tedarik zincirinde yeni bir baskı oluşturdu.
Fiyatlar Zirvede, Riskler Devam Ediyor
Son verilere göre Antep fıstığı fiyatı mart ayında pound başına 4,57 dolara yükselerek 2018’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu artış, piyasadaki sıkışıklığın boyutunu gözler önüne serdi.
Uzmanlar, çatışmaların uzaması halinde arzın daha da daralabileceğini ve fiyat baskısının devam edeceğini ifade ediyor. Gıda üreticilerinin maliyet artışları nedeniyle fiyat güncellemelerine gitmesi ya da alternatif ürünlere yönelmesi de gündemde.