Türkülerimizde "Ayşe" ismi genellikle köy hayatının bir bileşeni (parçası) olarak verilir. Kültürümüzde Ayşe'nin köydeki hükmü şehre nazaran çok daha etkilidir. "Ayşe'm" diye daha çok birinci tekil kişi iyelik ekiyle kullanılır ve sahiplik anlamı ifade eder.
Türkülerimizde "Ayşe" çoğu kere tek bir insan olarak düşünülmez. Şeklen "Ayşe" dense de aslında mânâ olarak Ayşeler kast edilir. O Ayşe ki bizim yerli kültürümüzün bir parçasıdır. Daha çok yerli motiflerin ağır bastığı Anadolu'daki bir kadın tipini temsil eder.
Türkülerimizde Ayşe, tabir caizse yerli ve milli bir kadın modelinin ortak adıdır. Yani tek (belli bir kişi) değildir. Temel özelliklerimizi yansıtan ortak ve güçlü bir karakterdir. Ayşe her şeyden evvel anadır. Ayşe sevgilidir, Ayşe abladır, Ayşe teyzedir, Ayşe haladır, Ayşe yengedir. Ayşe canından çok sevdiği vatanı için canını ve cananını verebilendir. Yeri geldiğinde gözyaşını içine akıtandır. Neticede Ayşe candır, Ayşe canandır.
"Aman Ayşem" türküsünü, derleyicisi olan Musa Eroğlu'nun yorumuyla dinlemek.
Türk halk müziği denince öncelikle ve özellikle derlemeler akla gelir. Zira türkü derlemeleri kültürel hafızamızın kayda alınmasıdır. Şayet derlenmezlerse kaybolur giderler.
Türk halk müziğinin yaşayan efsanelerinden biri olan Musa Eroğlu'nun Taşeli/Mut yöresinden derlemiş olduğu "Giyinmiş kuşanmış, yayladan gelir", diğer adıyla "Aman Ayşe'm" türküsü "Ayşeli Türküler" arasında önemli bir yere sahiptir. Türkünün sözleri şöyledir: "Giyinmiş kuşanmış yayladan gelir/Bize bu ayrılık Mevlâ'dan gelir//Aman Ayşe'm, yaman Ayşe'm/Dağlar başı duman Ayşe'm/Dağlar başı duman olsa/Seni burda koymam Ayşe'm//Kınanın okkası çıktı elliye/Benden selâm edin esmer benliye//Aman Ayşe'm, yaman Ayşe'm/Dağlar başı duman Ayşe'm/Dağlar başı duman olsa/Seni burda koymam Ayşe'm!"
"Aman Ayşe'm" türküsünü, derleyicisi de olan Musa Eroğlu'nun yorumuyla dinlemek apayrı bir keyiftir doğrusu. Seha Okuş'un bu türküyü yorumlaması da fevkalâde güzeldir.
"Ayşeli Türküler" Karadeniz Bölgesi'nde, özellikle de Trabzon'da çok yaygındır.
Özgün ve etkileyici ezgileriyle ön plana çıkan Trabzon yöresinde "Ayşe" üzerine yakılmış (söylenmiş) nice türküler vardır. Bunlardan biri de, hayatını eğitime adamış Maçkalı öğretmen merhum Celâl Bahçekapılı'ye ait olan "Ayşe'm" türküsüdür. Çok etkileyici bir hikâyesi de olan bu güzel Karadeniz (Trabzon) türküsünü; ağız özelliklerini çok yerinde, hakkıyla ve lâyıkıyla yansıtan Gamze Şeker'in yanık sesinden dinlemek gerekir.
Celâl Bahçekapılı'ye ait olan "Ayşe'm" türküsünün sözleri ve ezgisi yürekleri yakacak kadar tesirlidir. Söz konusu türkünün sözlerini dikkatlerinize sunmak istiyorum: "Yanağune vuruyi da/Ayşem yazmanun ali/Elbet dünyada kalur/Yalan dünyanun mali oyy!/Nasil çikaracağum/Habu uzun kışlari/Uyandurun Ayşe'mi/Yaylalarun kuşlari/Kaçkarlarun kuşlari oyy!//Sorarum çobanlara da/Yükseklerde kar var mi?/Almanya'dan gelenler!/ Ayşe'mden haber var mi?/Ey çeşme yeşil çeşme/Geldi mi yarum sana?/Tarlalarda çalişup/Terli terli suyundan/ İçti mi kana kana oyy?//Çikar sığurlaruni/Dağlarun başlarina/Sabah rüzgâri vursun oyyy!/ Ayşemun saçlarina/Aklaşan saçlarina oyyy!"
Onaylı Kaydeler'den: "Ayşe'm bakar geçerdi da/Şehir konaklarindan..."
Karadeniz müziğinin parlayan yıldızlarından biri olan kıymetli öğrencim Onay Şahin de "Ayşe" türküleri zincirine bir halka da kendisi ekleyerek bu alanda adeta "Ben de varım." demiştir. Sevgili Onay Şahin yazdığı türküde Ayşe'ye dair şu duygulara yer veriyor: "Ayşe'm bakar geçerdi da/Şehir konaklarindan/İki damla yaş akti/Solgun yanaklarindan//Şu karşiki meşeyi/Karincalar eşeyi/Basalum Hamsiköy'i/Alalum Ayişe'yi//Sultan Murat sulari da/Doldurun bardaklari/Mektup yazardi bana da/Ayşe'mun parmaklari// Şu karşiki meşeyi/Karincalar eşeyi/Basalum Hamsiköy'i/Alalum Ayişe'yi//Ayşe'm ufak ben ufak da/Gezerduk yaylalari/Yok Ayşe'mun kimsesi/ Kitlemiş kapilari//Şu karşiki meşeyi/Karincalar eşeyi/Basalum Hamsiköy'i/Alalum Ayişe'yi//Ben elursem uşaklar da/Ayişe'm ne yapacak?/Elurum bir şe(y) değil/Ayşe'm yetim kalacak//Şu karşiki meşeyi/Karincalar eşeyi/Basalum Hamsiköy'i/Alalum Ayişe'yi"