Dünya üzerinde uçak üretiminde adı geçen şirketlere baktığımızda 500 milyar dolara yaklaşan bu pazarda Airbus, Boeing, Bombardier, Embrarer Sukhoi, COMAC (Çin Ticari Uçak Şirketi) ve Mitsui gibi üretici firmaları görebiliriz. Pazarda Boeing ve Airbus üretim kabiliyeti ve gücüyle açık ara önde giden iki büyük şirket.
Bu iki şirket şimdilik ticari uçak tedarik pazarının neredeyse tamamına elde tutuyor diyebiliriz. Boeing ile Airbus’ın muhtemel rakibi olacak Çinli Comac’ın karşısındaki en büyük engelin uçak
sertifikasyonu yani uçabilirlik yetkisi olduğu da kesin bir gerçek. Bir uçağın Amerika’da uçabilmesi için Federal Havacılık İdaresi (Federal Aviation Administration- FAA), aynı şekilde Avrupa’da uçabilmesi için de Avrupa Birliği Havacılık Güvenliği Ajansı (European Union Aviation Safety Agency- EASA) söz sahibi ve yetkili sivil havacılık otoriteleridir.
Bu otoriteler tarafından yürütülen titiz ve ayrıntılı süreçte uçağın tasarımının, yapısının ve performansının kapsamlı test edilmesini ve değerlendirilmesi gerekir. Uçağın uçuş emniyet kriter ve standartlarını karşıladığından emin olunur. Gövde, motorlar, sistemler ve uçuş performansının analizi ile uçağın değişik koşullarda nasıl performans gösterdiği de ayrıca değerlendirilir.
Son gelen haberler dünyanın en büyük uçak filosuna, dolayısıyla dev pazara sahip Çin’in ürettiği Comak uçakları için EASA yeşil ışık yaktı diyebiliriz.
Çinli uçak üreticisi COMAC tarafından geliştirilen C919 tipi yolcu uçağının Avrupa Birliği ülkelerinde kullanılması için başlatılan sertifikasyon sürecini; hangi nedenle bilinmez hızlandırdı.
EASA bu amaçla, test ve uçuş değerlendirmeleri yapmak üzere teknik uzmanlardan ve pilotlardan oluşan bir heyetini Çin’e gönderdi. EASA heyeti, Şanghay’da saha testlerine katılarak, bu uçağın uçuş güvenliğini değerlendirdiği bildiriliyor.
Avrupa sertifikasyon sisteminin dört aşamasından üçüncüsünü oluşturan bu süreç ek uçuş testleri ile teknik doğrulamalar üzerinden uçağın güvenlik standartlarını ölçmeyi amaçlıyor. Sürece havayollarını ve Çinli pilotları da dahil eden Çin’in sivil havacılık otoritesi Civil Aviation Administration of China (CAAC), C919 tipi uçakla Boeing 737 ve Airbus A320 tipi uçaklara rakip olmayı hedefliyor. Uçağın EASA sertifikası alması durumunda Avrupa Birliği ülkelerinde ticari uçuşlar yapmasının da önü açılacak. Böylece Airbus ve Boeing şirketlerinin tartışılmaz pazar lideri olma durumu gündeme gelecektir.
COMAC NASIL BİR UÇAK?
158-192 yolcu kapasitesine sahip dar gövdeli C919, 4 bin 075-5 Bin 555 kilometrelik bir menzile sahip. Uçakta CFM LEAP-1C motorları ve modern aviyonik sistemler kullanılıyor. Çin Hükümeti
C-919 sürecini 2008’de başlattı ve ilk uçuşu da 2017 yılında gerçekleştirildi. Çin havacılık otoritesi uçağa 2022’de sertifika verdikten sonra, 2023’ten sonra China Eastern Airlines, Air China ve China Southern Airlines ile ticari olarak uçuşlara başladı.
Şimdiye kadar 4 milyon yolcu taşıdığı belirtilen C919, özellikle Asya, Afrika ve Orta Doğu pazarlarında alıcı bulup büyüme potansiyeli taşıyan bir uçak.
Havacılık uzmanlarına göre C-919’un EASA tarafından sertifiye edilmesinin Çin’in Batılı uçak üreticilerine bağımlı olmasını azaltma stratejisinin önemli bir adımı olarak nitelendiriliyor. Aynı uzmanlar, başta motor olmak üzere kullanılan bazı önemli parçaların Batılı üreticilere bağlı olmasının, siyasi yapı ve faktörlerin izin sürecinin gidişatını ve hızını etkileyebileceğimi söylüyor.
Şu anda toplam 815 adet uçak siparişi veren 28 müşterisi bulunan ve Çin’in iddialı olduğu C919 tipi uçağın Avrupa pazarına girişi gerçekleşirse, küresel tek koridorlu uçak pazarında Airbus ve Boeing arasındaki bu yarışa COMAK’ın da katılmasıyla rekabetin daha da artması bekleniyor. C-919’un sertifika almasıyla Amerika’ya değilse bile Avrupa’ya açılmasıyla Çin’in dünya ticaretindeki başarısı havacılık alanında da kendini gösterecektir.
Başta THY olmak üzere, diğer Türk tescilli diğer havayollarımız da C-919 tipi uçakları filolarına katabilecektir.
Mutlu yarınlar Türkiyem.
musaalioglu@gmail.com