Karadeniz’in Yeşil Altınında Zorlu Hasat Dik Yamaçlarda Sürüyor

Karadeniz’in yeşil altınında zorlu hasat sürüyor Türkiye’de her gün milyonlarca bardakta tüketilen çayın yolculuğu, Doğu Karadeniz’in yüksek ve dik yamaçlarında günün ilk ışıklarıyla başlıyor. Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun’da binlerce üretici, çoğu bölgede makine kullanımının mümkün olmadığı arazilerde yoğun emek harcıyor. Mayıs ayında başlayan birinci sürgünün ardından bugünlerde ikinci sürgün çay hasadı devam ederken, üreticiler topladıkları yaş çayı alım merkezlerine ulaştırmak için zorlu bir mesai yürütüyor. Trabzon’un Vakfıkebir ilçesine bağlı Kıranköy Mahallesi de çay üretiminin sürdürüldüğü önemli noktalardan biri olarak öne çıkıyor.

Çayın yolculuğu günün ilk ışıklarıyla başlıyor Doğu Karadeniz’de çay üreticileri, hasat dönemlerinde sabahın erken saatlerinde bahçelere giriyor. Türkiye’nin yaş çay üretiminin tamamına yakınının gerçekleştirildiği bölgede binlerce aile, yılda üç kez topladıkları ürünü alım merkezlerine ulaştırıyor. Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun’daki sarp arazilerde gerçekleştirilen üretim, bölge ekonomisinin temel geçim kaynakları arasında bulunuyor. Kaliteli çayın temelini oluşturan ve “iki buçuk yaprak” olarak adlandırılan körpe filizler özenle toplanıyor. Geçmişte tamamen el emeğiyle yapılan hasatta günümüzde motorlu makineler kullanılsa da insan gücü önemini koruyor.

Dik yamaçlarda yorucu hasat mesaisi Denizden hızla yükselen sarp yamaçlar, çay üreticilerinin işini daha da zorlaştırıyor. Araçla ulaşımın mümkün olmadığı bazı bahçelerde üreticiler, saatler boyunca kestikleri çayları omuzlarında veya sırtlarında taşıyor. Toplanan ürünler yol kenarlarına ve alım noktalarına kadar insan gücüyle ulaştırılıyor. Hasat döneminde aile bireyleri, komşular ve mevsimlik tarım işçileri birlikte çalışıyor. Özellikle kırsal mahallelerde çay toplama işi yalnızca ekonomik bir faaliyet değil, kuşaktan kuşağa aktarılan bir dayanışma kültürü olarak da devam ediyor. İşlerin yoğunlaştığı zamanlarda farklı illerden ve yurt dışından gelen işçiler de hasada katılıyor.

Yaş çaylar alım merkezlerinde kayıt altına alınıyor Bahçelerden toplanan yaş çaylar, kamuya ait alım noktaları ile özel sektör tesislerine teslim ediliyor. Alım merkezlerinde ürünler tartılarak kayıt altına alınırken kalite kontrollerinin ardından işlenmek üzere fabrikalara gönderiliyor. Hasadın yoğunlaştığı günlerde alım merkezlerinde uzun üretici ve araç kuyrukları oluşabiliyor. Günlük işleme kapasitesinin aşılması halinde kontenjan uygulamalarına geçilebiliyor. Üreticiler, ürünlerini zamanında teslim edebilmek için hem bahçelerde hem de alım noktalarında yoğun bir mesai yürütüyor. Yaş çay, fabrikalarda çeşitli işlemlerden geçirildikten sonra milyonlarca sofraya ulaşan kuru çaya dönüştürülüyor.

Yaş çayın tamamı dört ilde üretiliyor Türkiye’de üretilen yaş çayın yaklaşık yüzde 68’i Rize’de, yüzde 19’u Trabzon’da, yüzde 11’i Artvin’de ve yüzde 2’si Giresun’da hasat ediliyor. Ülke genelindeki yaş çay üretiminin tamamı bu dört ilde gerçekleştiriliyor. Bölgede 2025 yılında 1 milyon 338 bin ton yaş çay işlenirken, ürünün büyük bölümü kamuya ve özel sektöre ait fabrikalarda kuru çaya dönüştürüldü. Çay üretimi denildiğinde ilk akla gelen il Rize olsa da Trabzon’un farklı ilçelerinde de önemli miktarda üretim yapılıyor. Vakfıkebir ilçesindeki Kıranköy Mahallesi de bu üretim noktalarından biri olarak dikkat çekiyor.

Kıranköy’de çay fındığa alternatif oldu Trabzon’un Vakfıkebir ilçesine bağlı Kıranköy Mahallesi’nde çay üretimi yıllardır devam ediyor. Yüksek rakımı nedeniyle fındık yetiştirilemeyen mahallede, yıllar önce alternatif ürün olarak dikilen çay bugün bölge halkının önemli geçim kaynaklarından biri haline geldi. Mahalle sakinleri, sarp yamaçlarda yetişen çayları toplamak için hasat döneminde uzun saatler çalışıyor. Bölgenin engebeli yapısı üretimi zorlaştırırken, ürünlerin bahçelerden taşınması da yoğun emek gerektiriyor. Kıranköy’de devam eden hasat, Trabzon’un çok fazla bilinmeyen çay üretim noktalarından birini de gözler önüne seriyor.

“En verimli sezonlardan birini yaşıyoruz” Yaklaşık 26 yıldır Kıranköy Mahallesi’nde çay üreticiliği yapan Mustafa Tosun, bu yıl son yılların en verimli hasat dönemlerinden birini yaşadıklarını söyledi. Bölgenin yüksek rakımlı olması nedeniyle fındık yetişmediğini belirten Tosun, çayın yıllar önce alternatif ürün olarak dikildiğini anlattı. Tosun, “Ben 2000 yılından beri burada üretim yapıyorum. Geçirdiğimiz en verimli sezonlardan birini yaşıyoruz. Çayları kesip ambara getirdik. Eksper gelip ürünleri teslim alacak” ifadelerini kullandı. Bu yılki yağışların ve hava şartlarının ürün gelişimine olumlu katkı sağladığı belirtildi.

“Bu işi severek yapıyorum ve gurur duyuyorum” Yaklaşık 10 yıldır amcasına çay hasadında yardım eden Çeşminaz Çavuş, çay toplamanın zor olmasına rağmen zamanla alıştıklarını söyledi. Hasadın ardından tarımsal çalışmaların devam ettiğini belirten Çavuş, “Bu işi severek yapıyorum ve gurur duyuyorum. Çay hasadı bittikten sonra da işimiz bitmiyor. Bağımız, bahçemiz var, orada çalışacağız. Ardından çayır biçimi ve fındık hasadı başlayacak. Karadeniz’de tarımın mesaisi hiç bitmiyor” dedi. Çavuş’un sözleri, bölgede yaşayan üreticilerin yıl boyunca devam eden yoğun çalışma temposunu ortaya koydu.

“Karadeniz kadınları zorluğa alışık” Mahalle sakinlerinden Emine Çavuş, Karadeniz’de tarımla uğraşan kadınların yılın büyük bölümünü üretimle geçirdiğini söyledi. Bu yıl yağışların çayın gelişimine fayda sağladığını belirten Çavuş, güneşin açmasıyla ürünün kısa sürede büyüdüğünü ve güzel bir hasat yaptıklarını ifade etti. Çay sezonunun ardından fındık bahçelerinde temizlik çalışmalarının başlayacağını söyleyen Çavuş, iki sezonun birbirine denk gelmesi nedeniyle işlerin yoğunlaştığını dile getirdi. Çavuş, “Biz Karadeniz kadınları zorluğa alışığız. Ekmeğimizi taştan çıkarıyoruz” sözleriyle üretim mücadelesini anlattı.