Ökten ya da nam-ı diğer Celal Hoca, Trabzon’un yetiştirdiği mümtaz şahsiyetlerden biridir. Ökten, Türkiye’de imam-hatip okullarının açılması için mücadele eden, eğitimci yönü ile ön plana çıkan önemli bir değerdir.
Zira Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye’de din eğitimi alanında bazı sıkıntılar yaşanıyordu. 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile birlikte ülke sathındaki bütün eğitim kurumları Maarif Vekâleti’ne bağlanmıştı. Esasen kanun hiçbir eğitim kurumunu kapatmıyordu. Fakat dönemin Maarif Vekili Vasıf Bey tarafından hazırlanıp bütün illere gönderilen bir genelge ile daha önce Şerriye ve Evkaf Vekâleti’ne bağlı olan medreseler kapatılmıştı.
Böylece asırlık eğitim kurumlarından biri tarihe karışırken onun yerine açılacağı vaat edilen İmam-Hatip Mektepleri bazı bölgelerde faaliyete geçmişti. Fakat kısa süre sonra bu okullar da öğrencisizlik nedeniyle kapanmak durumunda kaldı. Böylece din eğitimi konusunda bazı sıkıntılar görülmeye başlandı.
1930’lara gelindiğinde dönemin eğitim anlayışının ana eksinini oluşturan laiklik politikası gereği ilk ve ortaokullarda din derslerinin sayısı azaltıldı ve zamanla tamamen yasaklandı. Böylece İkinci Dünya Savaşı sonuna kadar devam edegelecek olan ve din eğitiminin kısıtlandığı süreç de böylece başladı.
1946 sonrasında Türkiye’de çok partili hayata geçilmesiyle birlikte din eğitimi konusunda sergilenen sert tutum gevşetilmek durumunda kaldı. 1949’da 10 aylık imam-hatip kursları açılmaya başlandı. Fakat Türkiye’de gerçekten serbest bir din eğitimi ancak 1950 sonrasında verilmeye başlandı.
Bu eğitimin ana omurgasını oluşturacak olan imam-hatip okullarının kurucusu ise Celal Hoca lakabıyla bilinen Mahmut Celalettin Ökten’dir. Bir imparatorluğun yıkılışına şahitlik eden Ökten, Cumhuriyetin ilk yıllarında din eğitimi alanında yaşanan buhranın giderilmesi adına dönemin Milli Eğitim Bakanı Tevfik İleri’nin teşviki ve Başbakan Adnan Menderes’in desteği ile yürüttüğü çalışmalar neticesinde imam-hatip okulu kurma iznini elde etmiştir.
Celal Hoca bu süreçte Tek Parti Devrinden kalan bürokratik engellemeler karşısında dik durmuş, ilerlemiş yaşına ve bazı sağlık sorunlarına rağmen mücadelesinden vazgeçmemiştir.
8-9 Mayıs 2026 tarihinde “Eğitim ve Kültürel Mirasımızın Oluşumunda Çok Yönlü Bir İsim: Mahmut Celalettin Ökten Sempozyumu” adıyla yapılacak bu etkinlik sayesinde Trabzon’un unutulan değerlerinden biri daha böylece gün yüzüne çıkarılacaktır.
Başta Cihannüma Derneği olmak üzere Milli Eğitim Bakanlığı, Trabzon Valiliği, Trabzon Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, KTÜ, Trabzon Büyükşehir Belediyesi ve İlim Yayma Cemiyeti gibi birçok kamu kurumu ve sivil derneğin desteklediği bu organizasyonun hayırlara vesile olmasını temenni ediyorum.
Şu husus unutulmamalıdır ki bazı isimler yalnızca yaşadıkları dönemi değil, sonrasını da şekillendirir. Mahmut Celalettin Ökten bu isimlerden biridir. Onu anlamak, bir dönemi değil, bir istikameti kavramaktır. Bu istikameti yaşatmak ise geçmişi tekrarlamak değil, onu bugünün idrakiyle yeniden kurmaktır.
Celal Hoca gibi büyük bir münevverin her yönüyle ele alınacağı etkinliğe bütün Trabzon halkı davetlidir.