SGK elden maaş ödemelerine karşı denetimleri sıkılaştırdı
Sosyal Güvenlik Kurumu, çalışanların ücretlerini bordroda düşük göstererek kalan bölümünü elden ödeyen işverenlere yönelik denetimlerini artırıyor. Kamuoyunda “elden maaş” veya “kayıtlı kayıt dışılık” olarak bilinen uygulama, çalışanların emeklilik maaşından kıdem tazminatına kadar birçok hakkını olumsuz etkiliyor. Ücretlerin eksik bildirilmesi aynı zamanda devletin vergi ve sosyal güvenlik primi kaybına uğramasına neden oluyor. Uzmanlar, banka üzerinden ödeme zorunluluğuna uymayan işverenlerin hem çalışma mevzuatı kapsamında para cezasıyla hem de SGK tarafından uygulanabilecek yüksek tutarlı yaptırımlarla karşılaşabileceğini belirtiyor.
Elden maaş ödemesi çalışanların hak kaybına neden oluyor
Çalışanın gerçek ücretinin yalnızca bir bölümünün bordroda gösterilmesi, kısa ve uzun vadede önemli hak kayıplarını beraberinde getiriyor. Sosyal güvenlik primleri bordroda yer alan kazanç üzerinden yatırıldığı için eksik ücret bildirimi, ileride bağlanacak emekli maaşının daha düşük olmasına yol açabiliyor. Aynı durum kıdem ve ihbar tazminatı, işsizlik maaşı, rapor parası ve geçici iş göremezlik ödeneği gibi hakları da etkiliyor. İşverenin kalan ücreti elden ödemesi, çalışanın gerçek maaşını resmi belgelerle kanıtlamasını zorlaştırırken vergi ve prim kaybına da neden oluyor.
Üç ve daha fazla çalışanı olan işyerleri dikkat
SGK Uzmanı İsa Karakaş’ın aktardığı bilgilere göre, ücretlerin banka üzerinden ödenmesine ilişkin zorunluluğun kapsamı yıllar içerisinde genişletildi. Uygulama ilk olarak 2009 yılında 10 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerini kapsıyordu. Bu sınır 2016 yılında 5 çalışana düşürüldü. Son düzenlemeyle birlikte üç ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinin maaş ve diğer ücret ödemelerini banka aracılığıyla gerçekleştirmesi zorunlu hale geldi. Düzenleme; İş Kanunu, Borçlar Kanunu, Basın İş Kanunu ve Deniz İş Kanunu kapsamında çalışanları ilgilendiriyor. Amaç, ücret ödemelerini kayıt altına alarak kayıt dışılığı azaltmak.
Banka olmayan bölgelerde PTT kullanılabilecek
İşyerinin bulunduğu bölgede banka şubesi veya uygun bankacılık hizmeti bulunmaması halinde ücret ödemeleri PTT aracılığıyla yapılabiliyor. Ancak ödeme işleminin yalnızca banka veya PTT üzerinden gerçekleştirilmesi tek başına yeterli kabul edilmiyor. Dekontta yapılan ödemenin hangi döneme ve hangi ücret kalemine ait olduğunun açıkça belirtilmesi gerekiyor. Maaş, prim, ikramiye, telif veya benzeri ödemelerin açıklama bölümünde ayrıntılı şekilde gösterilmesi önem taşıyor. Ödemenin niteliğinin belirtilmemesi veya tutarın bordroyla uyuşmaması halinde işlem usule aykırı kabul edilebiliyor ve işveren hakkında yaptırım uygulanabiliyor.
İşverenlere çalışan başına aylık ceza uygulanabilecek
Banka üzerinden ödeme zorunluluğuna uymayan işverenlere, çalışanın tabi olduğu kanuna göre farklı tutarlarda idari para cezası uygulanabileceği belirtiliyor. Verilen bilgilere göre 2026 yılında işçiler için çalışan başına aylık 2 bin 734 lira ceza öngörülüyor. Gemi adamlarına yönelik ihlallerde kişi başına aylık ceza 36 bin 211 liraya, gazeteciler için ise 45 bin 278 liraya kadar çıkabiliyor. İhlalin birden fazla çalışanı ve ayı kapsaması halinde toplam ceza tutarı önemli ölçüde artabiliyor. Bu nedenle işverenlerin bordro ile banka kayıtlarının birbiriyle uyumlu olmasını sağlaması gerekiyor.
SGK cezası 396 bin 360 liraya ulaşabiliyor
Ücret bordrolarında çalışanın ıslak imzasının bulunmaması ve maaşın banka aracılığıyla ödenmemesi, SGK incelemelerinde işverenin aleyhine sonuçlar doğurabiliyor. İhlalin türü, süresi ve işyerindeki çalışan sayısına göre SGK tarafından 396 bin 360 liraya kadar idari para cezası uygulanabileceği ifade ediliyor. İşverenler yalnızca ücretin banka üzerinden yatırılıp yatırılmadığı yönünden değil, prime esas kazancın doğru bildirilip bildirilmediği bakımından da denetlenebiliyor. Eksik prim bildirimlerinin tespit edilmesi halinde geriye dönük prim, gecikme cezası ve gecikme zammı da talep edilebiliyor.
Çalışanların banka hesaplarına yatırılan ücret ile bordroda gösterilen tutarı düzenli olarak karşılaştırması, olası hak kayıplarının erken fark edilmesine yardımcı olabilir. İşverenlerin ise tüm ücret ödemelerini açıklamalı ve kayıtlı biçimde yapması gerekiyor. Elden maaş uygulamasıyla karşılaşan çalışanlar, resmi başvuru kanallarından haklarını arayabilir.