Ancak Zerdüşt dinine kadar uzanan Zerdüşzmi yedinci yüzyıldır İran’da zorunlu olarak Zerdüşizmi seçmek ya da tercih etmek zorunda kalmışlardır. Ancak uygarlık tarihine çok önemli katkıları olmuştur. Ömer Hayyam, Ebu Cafer Harezmi, İbn Sina Ebu Nasir Farabi, Hafız Şirazi, Sadi Şirazi, Mevlana Rumi gibi birçok araştırmacı ve bilim adamı, filozoflar, matematikçi, edebiyatçı gibi kişiler sayılabilir. Ancak İran halkı teokratik tutum ve davranış adına yeni yönelişlere yönelmişlerdir. Laikliğin ortadan kaldırılışıyla birlikte zamanı anlamsız bir şekle soktular.
Geothe’nin “ ışık, biraz daha ışık” ya da Tevfik Fikret’in “Kıranda olsa kırıl fakat bükülme sakın” ifadesine uygun davran. Hasan Ali Yücel dünya kültür birikimiyle özümsediği bir anlayışla kendi ömrünü feda eden bir eylem ve düşünce adamıydı. Onun hümanizmanın coşkusu söz konusuydu. Bütünselliği ile bu dinamizmi yakalayan, çağdaşlaşmanın atılımı Cumhuriyet karanlığın aralanmasını pratik öncü adımları atmış olan aydınlardandı.
Pontus soykırım yalanı ile Sümela’da her yıl düzenlenen ayın nereden nasıl peydah oldu bilinmez. Yunanlıların daha önce böyle bir istekleri yoktu. Ptolemeas Kalarzen denildiğini ve Yunancada “ç” sesi yerine “z” kullanılmasındandır. Amasyalı Strabon M.Ö. Asırda bulunan Pont Perslerinin ilk çağlarında Anahit adlı Zerdüşt tapınağında kurtuluş bayramı olarak her yaz kutladıkları yaz bayramına “Saka Bayramı” olarak kutlandıkları belirtilir. MÖ. 500 Yunan yazılı paralar dikkat çeker. “Selevkuslular”, Arşakların hakimiyetinde kalan İberler ülkesinde Yafesin oğlu “Toporma” adıyla anılıyordu. Tiflislerin kuzeyinde Eski Kartel (İber) Meskhertaca yakınlarında Hürmüzd tapınağı yeri Armazika’da bulunan taş duvar üzerindeki Yunancaya ve Aramice yazılı başkentte II-III. İber hakiminin adı çekiliyordu. “Faşlıyon” Irmağı boylarındaki Kolhida’daki , vaktiyle iyon kolonilerinin etkisiyle Yunan alfabesi kullanıldığı buranın komşusu Apkaz kıyısındaki Dioskuriya (Sokhum) da bu yazının bilindiğini M.Ö. 5 yy arasında buralarda kesilen yazılı paralardan anlaşılıyor. Söz konusu dönemde yerli alfabenin yapılmasına dair, Yunan ve Arami dilleri kullanıyordu. “Torgamios” eski Ermeni diliyle, yazılı tarihte ise “Torkom” diye anılır.
İran, ABD ve İsrail’e karşı başlattığı savaşta savaşın sınırlarını sınırlı tutmakta; bu arada bir ilkokul pompalanmış ve iki yüz günahsız kız öğrenci öldürülmüştür. İran’ın dini lideri Alihameney’in öldürülmesi ise dikkate değer önemli bir durumdur.