TEPAV ve Global Settlement Layer verilerine dayanan analiz, Türkiye’de şehirlerin 1975 ile 2020 yılları arasındaki 45 yıllık gelişim sürecinde dikkat çekici bir coğrafi değişim yaşadığını ortaya koydu. Prof. Dr. Güven Sak tarafından kamuoyuyla paylaşılan çalışmaya göre iç göç hareketleri, sanayi yatırımları, yeni ulaşım aksları ve kentlerin topoğrafik yapıları büyümenin yönünü doğrudan etkiledi. İncelemede Türkiye genelindeki 44 ilin kentsel ağırlık merkezinin batı yönünde ilerlediği belirlendi. Bazı şehirlerde ise kuzey, güney ve doğu yönündeki genişleme dikkat çekerken İstanbul ve Ankara’da kuzeybatı hattının öne çıktığı görüldü.
44 İlin Kentsel Ağırlık Merkezi Batıya Kaydı
1975-2020 dönemini kapsayan çalışmada Türkiye’de şehirlerin fiziki büyümesinin yalnızca nüfus artışıyla şekillenmediği ortaya konuldu. Sanayi yatırımlarının konumu, yeni otoyol projeleri, iç göç hareketleri ve kentlerin topoğrafik özellikleri genişlemenin hangi yönde gerçekleşeceğini belirleyen başlıca faktörler arasında yer aldı. Analize göre Türkiye genelindeki 44 ilin kentsel alan ağırlık merkezi batı yönünde hareket etti. Bu sonuç, 45 yıllık dönemde Türkiye’de kentleşmenin coğrafi yapısında önemli bir değişimin yaşandığını gösterirken bazı illerin genel eğilimin dışında farklı yönlerde büyümesi de çalışmanın dikkat çeken sonuçları arasında yer aldı.
Muğla ve Balıkesir’de Dikkat Çeken Değişim
İnceleme sonuçlarına göre kentsel alan ağırlık noktasındaki en yüksek mesafeli değişimlerden biri Muğla’da görüldü. Muğla’nın kentsel alan ağırlık merkezi 7,3 kilometre batıya ilerleyerek batı eksenli genişlemede ilk sırada yer aldı. Balıkesir’de ise farklı bir yönelim ortaya çıktı. Kentin ağırlık merkezinde kuzeye doğru 7,5 kilometrelik kayma gerçekleşti ve Balıkesir kuzey yönlü büyümede en yüksek mesafeye ulaşan şehir oldu. Veriler, kentlerin gelişim yönlerinin bölgesel özellikler ve büyümeyi etkileyen farklı faktörlere bağlı olarak değişebildiğini ortaya koydu.
Bazı Kentler Genel Eğilimin Tersine Yöneldi
Türkiye’de 44 ilin kentsel ağırlık merkezinde batıya doğru hareket görülmesine rağmen bazı şehirlerde büyüme farklı yönlerde gerçekleşti. Konya’nın kentsel ağırlık noktasının yaklaşık 4 kilometre güneye kaydığı belirlendi. Akdeniz Bölgesi’ndeki Isparta ve Antalya ise genel batıya yönelim eğiliminin aksine doğu eksenli büyümeleriyle dikkat çekti. İki komşu kentin büyüme eksenlerinin yaklaşık 5,5 kilometre doğuya kaydığı ifade edildi. Çalışmanın ortaya koyduğu bu farklılıklar, Türkiye’de kentlerin gelişiminin tek bir yönde veya aynı dinamiklerle gerçekleşmediğini gösteren önemli veriler arasında yer aldı.
İstanbul ve Ankara’da Kuzeybatı Hattı Öne Çıktı
Türkiye’nin nüfus ve ekonomik faaliyetler açısından öne çıkan iki büyükşehri İstanbul ve Ankara’da kentsel genişlemenin yönü kuzeybatı olarak şekillendi. İstanbul’da kent merkezinin ağırlık noktası 5,4 kilometre batıya ve 3,3 kilometre kuzeye kaydı. Ankara’da ise kentsel genişlemenin 2,9 kilometre batı ve 5,3 kilometre kuzey yönünde gerçekleştiği tespit edildi. Böylece her iki büyükşehirde de 45 yıllık süreç içerisinde kuzeybatıya doğru belirgin bir büyüme ortaya çıktı. Veriler, Türkiye’nin iki büyük kentindeki gelişim eksenlerinin uzun yıllar içerisinde nasıl değiştiğini de gözler önüne serdi.
Sanayi, Ulaşım ve İç Göç Kentlerin Yönünü Belirledi
Analizde ortaya çıkan değişimlerin arkasında sanayi yatırımlarından yeni ulaşım projelerine kadar farklı unsurların bulunduğu belirtildi. İç göç hareketleri kentlerde yeni yerleşim alanlarının oluşmasına katkı sağlarken otoyol ve ulaşım yatırımları da şehirlerin genişleme eksenlerini etkiledi. Topoğrafik koşulların da kentlerin hangi yöne doğru büyüyebileceği üzerinde etkili olduğu görüldü. Elde edilen verilerin altyapı, ulaşım, kentsel dönüşüm ve sanayi planlaması açısından karar vericilere önemli bilgiler sunduğu ifade edildi. Türkiye’nin 45 yıllık kentleşme tablosu, şehirlerin coğrafi ağırlık merkezlerinde dikkat çekici değişimler yaşandığını ortaya koydu.
TEPAV ve Global Settlement Layer verilerine dayanan çalışma, Türkiye’de kentleşmenin yıllar içerisinde yalnızca büyüklük açısından değil, gelişim yönleri açısından da değiştiğini gösterdi. Özellikle 44 ilde görülen batı yönlü hareket dikkat çekerken farklı bölgelerdeki şehirlerin kendilerine özgü büyüme eksenleri oluşturduğu belirlendi. Siz de yaşadığınız şehirde son yıllarda hangi bölgelerin daha hızlı geliştiğine ilişkin düşüncelerinizi paylaşabilirsiniz.