Sosyal medya, internet siteleri ve yapay zekâ araçları sağlık konusunda önemli bilgi kaynakları haline gelirken, uzmanlardan kritik bir uyarı geldi. Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Yasemin Açık, dijital platformlarda karşılaşılan her sağlık bilgisinin güvenilir kabul edilmemesi gerektiğini belirtti. Özellikle ilaç, takviye ve bitkisel ürünler konusunda çevrim içi önerilerle hareket edilmesinin risk taşıyabileceğine dikkat çeken Açık, “Dijital mecralardaki her sağlık önerisine inanmayın, kararı hekiminize bırakın” dedi. Uzman, doğal ürünlerin de ilaçlarla etkileşime girebileceğinin altını çizdi.
Sosyal medyadaki sağlık önerileri neden risk oluşturabiliyor?
Prof. Dr. Yasemin Açık, 3-9 Eylül Halk Sağlığı Haftası kapsamında yaptığı değerlendirmede dijital mecralardaki sağlık bilgi kirliliğine dikkat çekti.
İnternette karşılaşılan her bilginin bilimsel temele dayanmayabileceğini belirten Açık, özellikle ilaç ve takviye kullanımında çevrim içi önerilerle hareket edilmesinin sakıncalı olabileceğini ifade etti.
Açık, sağlıkla ilgili kararların kişisel sağlık durumu dikkate alınarak hekim tarafından verilmesi gerektiğini vurguladı.
Sağlık bilgisi için internet kullanımı dikkat çekiyor
Açık’ın aktardığı Sağlık Bakanlığı 2024 araştırmasına göre vatandaşların yüzde 69,1’i sağlık konusunda aile hekimlerine başvuruyor.
İnternet arama motorlarını kullananların oranı yüzde 63,7 olurken, sosyal medyayı sağlık bilgisi kaynağı olarak kullananların oranı yüzde 29,6 olarak belirtiliyor.
Bu tablo, dijital sağlık okuryazarlığının önemini artırırken, bilgilerin kaynağını ve bilimsel dayanağını sorgulamanın gerekliliğini de öne çıkarıyor.
| Sağlık bilgisi kaynağı | Kullanım oranı |
|---|---|
| Aile hekimi | %69,1 |
| İnternet arama motorları | %63,7 |
| Sosyal medya | %29,6 |
“Doğal” olması herkes için güvenli olduğu anlamına gelmiyor
Prof. Dr. Açık’ın en önemli uyarılarından biri bitkisel ve doğal olduğu belirtilen ürünlerle ilgili oldu.
“Bir ürün gerçekten doğal olsa bile herkes için uygun olmayabilir” diyen Açık, insanların metabolizmalarının ve mevcut sağlık durumlarının birbirinden farklı olduğunu belirtti.
Bitkisel ürünlerin bazı ilaçlarla ciddi etkileşimlere girebileceğini ifade eden Açık, özellikle kronik hastalığı bulunan kişilerin bu konuda daha dikkatli olması gerektiğini söyledi.
“Kesin çözüm” ve “herkese uygun” ifadelerine dikkat
Sosyal medyada kullanılan bazı ifadelerin önemli uyarı işaretleri olduğunu belirten Açık, “kesin çözüm” veya “herkese uygun” gibi iddialara temkinli yaklaşılması gerektiğini söyledi.
Bir paylaşımın milyonlarca kez izlenmiş olmasının ya da tanınmış bir isim tarafından paylaşılmasının, içeriğin tıbben doğru olduğu anlamına gelmediğini vurguladı.
Hamileler ve çocukların ise bu tür içeriklerden etkilenme konusunda daha hassas gruplar arasında bulunduğuna dikkat çekildi.
Yapay zekâ ile tanı konulabilir mi?
Prof. Dr. Açık, yapay zekâ destekli araçların sağlık konusunda bilgi edinmeye yardımcı olabileceğini ancak tanı koyma yetkisine sahip olmadığını ifade etti.
Aynı belirtinin farklı hastalıkların işareti olabileceğini belirten Açık, kişinin sağlık durumunun birkaç veri üzerinden değerlendirilmesinin yeterli olmayacağını söyledi.
Bu nedenle tanı, ilaç kullanımı veya mevcut tedavinin değiştirilmesi gibi kararların sağlık profesyonellerine bırakılması gerektiğinin altını çizdi.
Sağlık okuryazarlığı yalnızca bilgiye ulaşmak değil
Açık, sağlık okuryazarlığının yalnızca internette bilgi bulmak anlamına gelmediğini, ulaşılan bilgiyi değerlendirebilme ve doğru kaynağı ayırt edebilme becerisinin de önemli olduğunu belirtti.
Dünya Sağlık Örgütü’nün sağlık okuryazarlığını sağlığın temel belirleyicilerinden biri olarak değerlendirdiğini aktaran Açık, vatandaşların özellikle dijital ortamda karşılarına çıkan önerilere eleştirel yaklaşması gerektiğini ifade etti.
