Taliban yönetiminin Afganistan’da yürürlüğe koyduğu yeni ceza yasaları, uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve sosyal statüye göre farklı cezalar öngören düzenlemeler, modern ceza hukuku anlayışından tamamen kopuk bir tablo ortaya koyuyor. Köleliğin açık biçimde yeniden tanımlandığı yasalar, toplumu sınıflara ayırırken kız çocuklarının eğitim hakkını da ortadan kaldırıyor. Muhaliflere ölüm cezası getiren Taliban, bireysel cezalandırmayı dahi vatandaşlara devreden maddelerle Afganistan’ı sert bir denetim rejimine sürüklüyor.
Afganistan’da Kölelik Resmen Hukuka Girdi
Yeni ceza kanununun en çok tepki çeken maddelerinden biri kölelik düzenlemesi oldu. Ceza hukuku metninde “efendi” ve “köle” kavramları açık biçimde yer aldı. Kölelerin cezalandırılması yetkisi doğrudan “efendiye” bırakılırken, devletin bu alandaki denetimi neredeyse tamamen ortadan kalkıyor. Bu yaklaşım, köleliği yalnızca fiili bir uygulama olmaktan çıkarıp hukuki zemine taşıyor. Uluslararası insan hakları sözleşmeleriyle açıkça çelişen bu düzenleme, Afganistan’da temel hak ve özgürlüklerin sistematik biçimde askıya alındığını gösteriyor.
Toplum Dört Sınıfa Ayrıldı, Cezalar Değişti
Taliban’ın yasaları toplumu dört ayrı sosyal sınıfa ayırıyor: din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf. Suçun niteliğinden çok, suçu işleyen kişinin hangi sınıfa ait olduğu cezayı belirliyor. Din alimleri için yalnızca uyarı öngörülürken, seçkinler mahkemeye çağrılıp uyarıyla karşılaşıyor. Orta sınıf için hapis cezası gündeme gelirken, alt sınıfa mensup kişiler için bedensel cezalarla birlikte hapis uygulanabiliyor. Bu sistem, hukuk önünde eşitlik ilkesini tamamen ortadan kaldırıyor.
Muhaliflere Ölüm, İhbar Etmeyene Hapis
Taliban mahkemeleri, yeni yasalarla muhalifleri ve eleştirmenleri “isyancı” olarak tanımlayarak ölüm cezası verme yetkisi kazandı. Muhaliflerin faaliyetlerini yetkililere bildirmeyen vatandaşlar da suçlu sayılıyor ve hapis cezasıyla karşı karşıya kalıyor. Dahası, “günah” işlendiğine şahit olan vatandaşlara şahsen cezalandırma yetkisi tanınması, keyfi şiddetin önünü açabilecek tehlikeli bir zemin oluşturuyor.
Kız Çocuklarına Eğitim Yasağı ve Sosyal Hayata Sert Kısıtlamalar
Yeni düzenlemelerle Afganistan’da kız çocuklarının eğitimi tamamen yasaklandı. Bununla birlikte dans etmek ve dans edenleri izlemek suç sayıldı. “Ahlaksızlık yerleri”nin yıkılmasına izin verilirken bu tanımın sınırları açıkça belirtilmedi. Akrabalık bağı olmayan kadın ve erkeklerin bir arada bulunması suç kapsamına alındı. Şiddet konusunda ise kemik kırığı veya ciddi yaralanma olmadığı sürece birçok fiil cezasız bırakıldı; çocuklara yönelik şiddete dair maddeler de büyük tepki topladı.
Mezhep Değiştirene Hapis Cezası
Taliban, Hanefi mezhebini esas alan düzenlemede mezhep değiştirenleri “kafir” olarak nitelendiriyor. Mezhebini terk edenlerin hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağı belirtiliyor. Bu madde, din ve vicdan özgürlüğünü tamamen ortadan kaldıran bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.
Bu gelişmeler, daha önce NTV’de yer alan haberlerle gündeme gelirken, Taliban yönetimi 2021’de ABD’nin çekilmesinin ardından bu tür uygulamaları sürdürmekte kararlı görünüyor.