Meyve ve sebzenin üreticiden tüketiciye ulaşırken geçtiği ticari aşamalarla fiyatın nasıl katlandığına ilişkin incelemede dikkat çekici bulgular ortaya çıktı. Vergi Denetim Kurulu; üretici beyanlarını, müstahsil makbuzlarını, şirketlerin alış-satış kayıtlarını ve Hal Kayıt Sistemi verilerini karşılaştırdı. Bin 29 çiftçiyi kapsayan çalışmada bazı ürünlerin gerçek alış fiyatının üzerinde kayda geçirildiği, üretici beyanı ile ticari kayıtlar arasında belirgin farklar bulunduğu ve tedarik zincirindeki her aşamada yeni maliyet ile kâr marjı eklendiği belirtildi. Limon örneğinde tarladaki 5 liralık fiyatın perakendede 80-100 liraya kadar çıkması öne çıktı.
KAYITLARDA DİKKAT ÇEKEN FARK
İncelemedeki mandalina örneklerinden birinde üretici kilogram fiyatını 6-8 lira olarak bildirirken, tedarikçi şirketin kayıtlarında alış fiyatı 28 lira, ortalama satış fiyatı ise 31,82 lira göründü. Bir başka işlemde çiftçinin 12 lira beyan ettiği ürünün şirket kayıtlarına 31,48 liradan alındığı, 31,65 liradan satıldığı işlendi. Böylece şirketin kayıtlı alış ve satış fiyatı arasında yalnızca 17 kuruş bulunurken üretici beyanıyla kayıtlı alış bedeli arasındaki fark 19,48 liraya ulaştı.
ÖLÜ KİŞİLER ADINA MAKBUZ İDDİASI
Denetimlerde 49 vefat etmiş kişi adına toplam tutarı 2,5 milyon lirayı aşan 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği belirlendi. Bazı büyük tedarikçilerin piyasaya sundukları ürün miktarını olduğundan düşük göstererek arzın sınırlı olduğu görünümü oluşturduğu da incelemeye yansıdı. Bulgular, ürünün gerçek üretici fiyatıyla ticari kayıtlardaki fiyat arasındaki farkın ayrıntılı biçimde araştırılmasına yol açtı.
LİMONDA 5 LİRADAN 100 LİRAYA
Haberde aktarılan fiyat zincirine göre limon tarlada yaklaşık 5 liradan çıkıyor, halde 10 liraya, pazarda 40-50 liraya, perakende marketlerde ise 80-100 liraya kadar yükseliyor. Depolama, işçilik, fire, nakliye ve finansman giderlerinin yanı sıra tüccar, hal, dağıtıcı ve perakendeci marjları nihai fiyatı artıran başlıca kalemler arasında gösteriliyor.
YENİ HASATLA ARZIN ARTMASI BEKLENİYOR
Adanalı narenciye üreticisi Bekir Yıldız, erken dönem limonunda görülen 5 liralık fiyatın sezonun tamamını temsil etmediğini söyledi. Ana ürünün kasım ve aralık aylarında piyasaya çıkacağını belirten Yıldız, arzın artmasıyla fiyatların gerilemesinin beklendiğini ifade etti. Uzmanlar ise 400-500 bin ton limonun depolanabildiğini, stokların fiyat hareketlerinde etkili olabileceğini belirtiyor.
