Trabzon’un tarihi ticaret dokusunu oluşturan hanlardan çoğu yok olurken, kalan az sayıdaki yapı geçmişin izlerini taşımaya devam ediyor. Osmanlı dönemine ait hanlar arasında Alacahan, Taşhan, Vakıfhan ve Bedesten gibi önemli yapılar yer alıyor. Özgünlüğünü yitirse de Anadoluhan ve Yalıhan da bu mirasın parçası.
1873 Salnamesi 33 Han Kaydediyor
1873 tarihli Vilayet Salnamesi'nde Trabzon kent merkezinde 33 hanın yer aldığı belirtiliyor. Ancak bu yapılardan sadece 10’unun yeri net şekilde tespit edilebildi. Bunlardan yalnızca 7 tanesi günümüze ulaşmayı başardı. Hanların önemli bir bölümü zamanla yok olurken, bazıları da modern yapılarla yer değiştirerek tarih sahnesinden silindi.
Günümüze Ulaşan Yapılar Arasında Vakıf Eserleri Öne Çıkıyor
Osmanlı’dan günümüze ulaşan ve hâlâ ayakta duran hanlar arasında mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait olan Alacahan, Taşhan, Vakıfhan (Gönhan) ve Bedesten Çarşısı öne çıkıyor. Özel mülkiyete ait Sabırhan, Anadoluhan ve Yalıhan ise özgünlüklerini kısmen koruyarak ayakta kalabilmiş durumda. Suluhan ise yakın dönemde yıkılarak yerine modern bir iş hanı inşa edilen yapılar arasında.
Kent İçi Hanlar Özgün Mimari Özellikler Taşıyor
Trabzon’daki hanlar, klasik menzil hanlarından farklı olarak Osmanlı kent içi hanları karakterine sahip. Bu yapılarda birden fazla giriş kapısı ve cephelerde bol miktarda pencere kullanımı dikkat çekiyor. Hanlar, kentin önemli ticaret güzergahı olan Kunduracılar Caddesi çevresinde, Semerciler Caddesi'nden Moloz'a, İskele Caddesi'nden yeni limana, Erzurum Caddesi’nden iç bölgelere uzanan aks üzerinde konumlanmış durumda.
Alacahan: 15. Yüzyıldan Günümüze Bir Eğitim Yuvası
Çarşı Mahallesi Bakırcılar Mevkii'nde yer alan Alacahan, birçok kaynakta 15. yüzyıla tarihlendiriliyor. Üç katlı, avlulu plan şemasına sahip olan yapı; açık avlusu, revakları ve revakların arkasında sıralanan odalarıyla klasik Osmanlı han mimarisinin tipik örneklerinden biri. 2014 yılından bu yana Halk Eğitimi ve Akşam Sanat Okulu olarak hizmet veriyor.
Trabzon’un Ticari Hafızasını Temsil Ediyorlar
Bu hanlar, Trabzon’un tarih boyunca sahip olduğu ticari önemi ve kültürel mirası yansıtan en önemli yapılardan. Şehrin turistik ve kültürel potansiyelini destekleyen bu yapılar, aynı zamanda geçmişle bugün arasında kurulan birer köprü işlevi görüyor.
