Türkiye’deki barajların deprem, taşkın, heyelan ve diğer olağanüstü durumlara karşı güvenliğini artırmak amacıyla yapay zekâ destekli yeni nesil Yapı Sağlığı İzleme ve Erken Uyarı Sistemi geliştiriliyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi ile Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü iş birliğinde yürütülecek projenin pilot uygulaması Trabzon’daki Atasu Barajı’nda gerçekleştirilecek. Sensörlerden, kameralardan ve fiber optik sistemlerden toplanacak milyonlarca veri yapay zekâyla analiz edilecek. Projenin başarıyla tamamlanmasının ardından sistemin Türkiye genelindeki diğer barajlara ve kritik mühendislik yapılarına yaygınlaştırılması hedefleniyor.
İlk Pilot Uygulama Atasu Barajı’nda Başlayacak
Yapay zekâ destekli Yapı Sağlığı İzleme ve Erken Uyarı Sistemi’nin ilk uygulama alanı Trabzon’daki Atasu Barajı olacak. Proje kapsamında baraja sensör ağları, kamera tabanlı görüntü işleme sistemleri, fiber optik algılama teknolojileri ve gelişmiş veri toplama altyapıları kurulacak. Bu sistemlerden elde edilen veriler, yapay zekâ algoritmaları kullanılarak sürekli analiz edilecek. Böylece Atasu Barajı’nın deprem, taşkın, heyelan ve diğer olağanüstü durumlar karşısındaki yapısal davranışı gerçek zamanlı olarak takip edilecek. Sistemin olası değişimleri erken aşamada belirleyerek yetkililere hızlı bilgi sağlaması amaçlanıyor.
Milyonlarca Veri Tek Merkezde Toplanacak
Projenin en önemli özelliklerinden biri, farklı sistemlerden gelen milyonlarca ölçüm verisinin tek bir dijital platformda bir araya getirilmesi olacak. Barajdaki yapısal değişimler sürekli takip edilirken olası hasarlar henüz başlangıç aşamasındayken belirlenmeye çalışılacak. Riskli bir durum tespit edildiğinde otomatik alarm mekanizmaları devreye girecek ve karar vericilere gerçek zamanlı bilgi aktarılacak. Sistem yalnızca mevcut hasarların belirlenmesini değil, gelecekte ortaya çıkabilecek risklerin önceden tahmin edilmesini de hedefliyor. Böylece önleyici bakım çalışmalarının daha erken planlanması ve gerekli müdahalelerin zamanında yapılması mümkün olacak.
Hedef 3-5 Yılda Barajları Tek Merkezden İzlemek
KTÜ Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü ve Rektör Danışmanı Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, projenin üç yıl sürecek kapsamlı bir Ar-Ge çalışması olduğunu söyledi. Atasu Barajı’nın pilot alan olarak kullanılacağını belirten Altunışık, çalışmaların sonunda yapay zekâ destekli, yerli ve millî bir yapı sağlığı izleme yazılımı geliştirmeyi hedeflediklerini ifade etti. Projenin başarılı olması halinde sistemin kademeli olarak Türkiye’deki diğer barajlara yaygınlaştırılması planlanıyor. Altunışık, 3-5 yıl içerisinde ülke genelindeki barajların tek merkezden izlenebileceği ulusal bir sistem oluşturmayı hedeflediklerini söyledi.
Fiber Optik Sensörler En Küçük Değişimi Takip Edecek
KTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kemal Hacıefendioğlu, projenin ilk aşamasında fiber optik sensör teknolojisinin kullanılacağını belirtti. Barajın memba yüzeyine yerleştirilecek fiber optik sensörler sayesinde yapıdaki şekil değiştirme dağılımı yüksek hassasiyetle sürekli ölçülecek. Deprem veya diğer olağanüstü durumların ardından meydana gelebilecek çatlaklar, su sızıntıları ve hasar belirtileri erken aşamada tespit edilmeye çalışılacak. Noktasal ölçüm yerine fiber optik kablolar boyunca sürekli veri alınması sayesinde barajın geniş bir bölümündeki yapısal hareketlerin aynı anda takip edilmesi mümkün olacak.
Kameralar Görüntüleri Yapay Zekâ İle Analiz Edecek
Projenin bir diğer önemli ayağını kamera tabanlı görüntü analizi oluşturacak. KTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Basri Başağa, baraj gövdesini ve heyelan gibi çevresel riskleri sürekli takip edecek kamera sistemlerinin kurulacağını söyledi. Kameralardan alınan görüntüler kesintisiz biçimde yapay zekâ algoritmaları tarafından analiz edilecek. Görüntülerde anomali, deformasyon veya olağan dışı bir hareket tespit edilmesi durumunda sistem otomatik olarak uyarı oluşturacak. Kamera verileri, fiber optik sensörler ve ivmeölçerlerden gelen bilgilerle birlikte değerlendirilerek barajın genel yapı sağlığı bütüncül şekilde takip edilecek.
Yapay Zekâ Risk Durumunda Otomatik Alarm Verecek
Farklı sensörlerden elde edilen verilerin tek sistem altında toplanmasıyla barajların güvenlik durumunun daha hızlı değerlendirilmesi hedefleniyor. Yapay zekâ destekli analiz mekanizması, gelen verilerde normal dışı değişiklikler belirlediğinde otomatik alarm oluşturabilecek. Bu sayede karar vericiler, olası bir risk veya hasar durumunda daha hızlı harekete geçebilecek. Mevcut durumda kullanılan sensörler ve periyodik manuel kontrollerin yeni sistemle birlikte daha kapsamlı bir yapıya kavuşturulması amaçlanıyor. Böylece barajların yalnızca belirli aralıklarla değil, kesintisiz ve gerçek zamanlı olarak izlenebilmesi mümkün hale gelecek.
Sistem Köprü Ve Tünellere De Uygulanacak
KTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Fatih Yesevi Okur, proje kapsamında farklı üreticilere ait sensörlerden gelen bilgilerin tek platformda toplanabileceği web tabanlı merkezi bir yazılım altyapısı geliştirdiklerini söyledi. Sistem; ivmeölçer, kamera, fiber optik sensör ve basınç sensörü gibi farklı ölçüm teknolojileriyle uyumlu çalışacak. Atasu Barajı’ndaki pilot uygulamanın başarıyla tamamlanmasının ardından geliştirilen altyapının köprüler, tüneller, tarihi yapılar, binalar, havaalanları ve diğer kritik mühendislik yapılarında da kullanılması hedefleniyor.
