Türkiye’de 65 yaş ve üzeri nüfusun artması, sosyal güvenlik ve bakım hizmetlerini yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, yaşlanan nüfusla birlikte uzun süreli bakım ihtiyacının giderek büyüdüğünü belirterek yeni bir sigorta modeline dikkat çekti. 2027-2029 dönemi Orta Vadeli Program’da “Tamamlayıcı Uzun Süreli Bakım Sigortası” altyapısının kurulmasına yönelik hedef yer alıyor. Yeni sistemin çalışan, işveren primi ve devlet katkısıyla finanse edilmesi öngörülürken, evde bakım ve palyatif hizmetlerin de daha bütünleşik yapıya kavuşturulması hedefleniyor.
Türkiye’de yaşlı nüfus ne kadar arttı?
İsa Karakaş, TÜİK verilerine göre 65 yaş ve üzerindeki nüfusun 2019 yılında 7 milyon 550 bin 727 kişi olduğunu, 2024 yılında ise 9 milyon 112 bin 298 kişiye yükseldiğini belirtti.
Karakaş, “Son beş yılda yaşlı nüfus yüzde 20,7 oranında arttı. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payı yüzde 9,1’den yüzde 10,6’ya çıktı” dedi.
Karakaş ayrıca nüfus artış hızındaki düşüşe dikkat çekerek, 2022’de binde 7,1 olan oranın 2023’te binde 1,1’e gerilediğini ifade etti.
“Her dört haneden birinde bir yaşlı var”
Karakaş, Türkiye’de yaşlı birey bulunan hane sayısının da dikkat çekici seviyeye ulaştığını söyledi.
2024 yılı verilerine göre 26 milyon 599 bin 261 hanenin 6 milyon 726 bin 583’ünde en az bir 65 yaş üzeri bireyin yaşadığını belirten Karakaş, “Yani her dört haneden birinde 65 yaş üstü bir büyüğümüz bulunmaktadır” dedi.
Karakaş, evliliklerin gecikmesi, doğum oranlarının düşmesi ve ortalama yaşam süresinin uzamasının yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payını artırdığını ifade etti.
Bakım ihtiyacı neden büyüyor?
Karakaş, aile yapısındaki değişimin bakım hizmetleri üzerinde doğrudan etkili olduğunu belirtti.
“Eskiden bakım yükünü evlatlar üstlenirdi. Şehirleşme arttı, çalışma şartları ağırlaştı, aile bağları zayıfladı. Ailelerin uzun süreli bakım hizmetlerini üstlenmesi zorlaştı” diyen Karakaş, bakımevi kapasitesinin ve özel bakım maliyetlerinin de önemli bir sorun haline geldiğini söyledi.
Karakaş, yaşlı ve engelli bireylerin sayısındaki artışla birlikte uzun süreli bakım ihtiyacının daha da büyüyeceğini ifade etti.
Evde bakım yardımı yeterli mi?
Karakaş, mevcut evde bakım yardımının sosyal yardım niteliğinde olduğunu söyledi.
“Halen 500 binden fazla kişi bu nakdî yardımdan faydalanmaktadır. Ödeme, hastaya bakan akrabasına yapılmaktadır” diyen Karakaş, mevcut sistemin sosyal güvenlik çatısı altında ve sürdürülebilir bir sigorta modeli olarak işlemediğini belirtti.
Karakaş, “Artık köklü bir reform kaçınılmazdır” dedi.
Tamamlayıcı Uzun Süreli Bakım Sigortası nedir?
2027-2029 dönemi Orta Vadeli Program’da “Tamamlayıcı Uzun Süreli Bakım Sigortası” altyapısının kurulması hedefler arasında yer aldı.
Karakaş, yeni modelin yaşlı, engelli ve bakıma muhtaç bireyler açısından önemli bir güvence mekanizmasına dönüşebileceğini belirtti.
Program kapsamında bakım ekonomisinin güçlendirilmesi, evde sağlık ve palyatif bakım hizmetlerinin diğer sağlık hizmetleriyle entegre edilmesi ve bakım yükü nedeniyle çalışma hayatından uzaklaşan kadınların desteklenmesi hedefleniyor.
Bakım sigortasının finansmanı nasıl olacak?
Karakaş, yeni sigorta modelinin sosyal sigortacılık esaslarına göre kurgulanabileceğini söyledi.
Finansmanın çalışan ve işveren primleri ile devlet katkısı üzerinden sağlanabileceğini belirten Karakaş, sistemin yaşlılık döneminde uzun süreli bakım ihtiyacı bulunan kişiler için güvence oluşturacağını ifade etti.
Karakaş, “İş kazasında ve hastalıkta SGK nasıl bir güvenceyse, bakım sigortası da yaşlılıkta öyle bir kalkan olacaktır” dedi.
Kadın istihdamı da sistemin önemli başlıklarından biri
Bakım hizmetlerinin yalnızca yaşlı bireyleri değil, aile içindeki bakım yükünü üstlenen kadınları da doğrudan etkilediği belirtiliyor.
OVP’de bakım ve kreş imkanlarının artırılması, bakım yükü nedeniyle iş hayatından uzaklaşan kadınların yeniden istihdama katılmasının desteklenmesi öngörülüyor.
Karakaş da bu başlığın yeni sistemin önemli parçalarından biri olduğunu söyledi.
Bakım sigortasında şu aşamada ne biliniyor?
| Başlık | Mevcut durum |
|---|---|
| Sistem | Tamamlayıcı Uzun Süreli Bakım Sigortası |
| Dayanak | 2027-2029 OVP hedefi |
| Amaç | Uzun süreli bakım ihtiyacına güvence |
| Finansman | Çalışan, işveren primi ve devlet katkısı öngörülüyor |
| Kapsam | Yaşlı, engelli ve bakıma muhtaç bireyler |
| Ek hedef | Evde sağlık ve palyatif bakım entegrasyonu |
| Kadın istihdamı | Bakım yükü nedeniyle işten ayrılanların desteklenmesi |
| Mevcut durum | Altyapı hedefi bulunuyor, detaylı uygulama modeli henüz net değil |
Bakım sigortası hemen başlayacak mı?
Şu aşamada OVP’de yer alan ifade, sistemin altyapısının kurulmasına yönelik bir hedef niteliğinde bulunuyor.
Prim oranları, kimlerin zorunlu olarak kapsama gireceği, ne zaman başlayacağı ve hangi bakım hizmetlerinin karşılanacağı gibi ayrıntılar henüz açıklanmış değil.
Bu nedenle “bakım sigortası başladı” demek için erken; ancak sistemin kurulmasına yönelik hazırlık başlığının resmi programa girmiş olması önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
