Balık tezgâhında tartılan 1 kilogramlık ürünün tamamı sofraya gelmiyor. Baş, iç organlar, yüzgeçler ve kılçık temizlendiğinde balığın yenilebilir kısmı belirgin şekilde azalıyor. Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan ve hamsi, istavrit ile palamudu aynı yöntemle inceleyen çalışmaya göre 1 kilo bütün hamsiden yaklaşık 720 gram, istavritten 640 gram, palamuttan ise 700 gram çiğ ve kılçıksız et elde ediliyor. Balığın boyu, temizleme yöntemi ve fileto hazırlanıp hazırlanmadığı ise bu miktarları değiştirebiliyor. Özellikle alışveriş yaparken yalnızca tezgâhtaki kilo fiyatına bakmak, gerçek porsiyon maliyetini tam olarak göstermeyebiliyor.
1 kilo hamsi temizlenince yaklaşık 720 gram kalıyor
Çalışmadaki ortalama sonuçlara göre 1 kilogram bütün hamsi temizlendiğinde yaklaşık 280 gram fire oluşuyor.
Buna göre sofraya girebilecek çiğ ve kılçıksız et miktarı yaklaşık 720 gram seviyesinde kalıyor.
Bu fireye baş, iç organlar, yüzgeç ve kılçık gibi temizleme sırasında ayrılan parçalar dahil ediliyor.
Hamsinin nasıl temizlendiği de sonucu etkileyebiliyor. Yalnızca başı ve içi alınan hamsi ile orta kılçığı da çıkarılmış hamsinin net ağırlığı aynı olmuyor.
İstavrit en fazla fire veren balık oldu
Aynı çalışmada en yüksek fire oranı istavritte görüldü.
1 kilogram bütün istavritten yaklaşık 360 gram fire çıkarken, geriye yaklaşık 640 gram kılçıksız et kaldığı hesaplandı.
Farkın önemli bölümünün balığın baş kısmından kaynaklandığı belirtildi.
İncelenen istavritlerde başın toplam ağırlığın yaklaşık yüzde 22’sini oluşturduğu, hamside ise bu oranın yaklaşık yüzde 12 seviyesinde kaldığı aktarıldı.
Bu nedenle istavritte yaşanan ağırlık kaybını yalnızca kılçığa bağlamak doğru olmayabiliyor.
1 kilo palamuttan yaklaşık 700 gram et çıkıyor
Palamut da temizleme sırasında belirli miktarda ağırlık kaybediyor.
Çalışmaya göre 1 kilogram bütün palamuttan yaklaşık 300 gram fire çıkarken, geriye yaklaşık 700 gram çiğ ve kılçıksız et kalıyor.
Ancak palamutta temizleme şekli sonucu daha belirgin biçimde değiştirebiliyor.
Balıkçıdan yalnızca dilimleme istendiğinde orta kılçık dilimlerin içinde kalabiliyor. Bu durumda eve götürülen ağırlık, kılçıksız net et miktarından daha fazla oluyor.
Kılçıksız hesap yapmak isteyenlerin palamudu fileto olarak istemesi daha net sonuç veriyor.
Balıkçıda “temizlenmiş” ifadesi her zaman aynı anlama gelmiyor
Balık satın alırken “temizlenmiş” denildiğinde tam olarak ne istendiğinin belirtilmesi önemli hale geliyor.
Hamside yalnızca baş ve iç organların alınması mümkünken, kılçıksız hazırlık istenirse orta kılçığın da çıkarılması gerekiyor.
İstavritte de benzer şekilde temizleme yöntemi net ağırlığı değiştiriyor.
Palamutta ise “dilimle” talebi, kılçıksız ürün anlamına gelmiyor.
Bu nedenle alışveriş sırasında temizleme biçiminin açık şekilde söylenmesi, evde beklenen net miktarla poşetteki ürün arasında fark oluşmasını azaltabiliyor.
İki kişilik balık için ne kadar almak gerekiyor?
Kaynakta iki kişilik bir akşam yemeği için kişi başı 150 gram çiğ ve kılçıksız et üzerinden hesap yapılıyor.
Bu hesaba göre iki kişi için toplam yaklaşık 300 gram kılçıksız balık eti gerekiyor.
Çalışmadaki fire oranlarına göre bu miktara ulaşmak için yaklaşık 450 gram bütün hamsi, 500 gram bütün istavrit veya 450 gram bütün palamut alınabileceği belirtiliyor.
Bu miktarlar alışverişi kolaylaştırmak amacıyla yukarı yuvarlanmış değerler.
Palamut tane olarak satılıyorsa, yalnızca balığın boyuna bakmak yerine tarttırmak daha sağlıklı bir hesap yapılmasını sağlayabiliyor.
Tezgâhtaki kilo fiyatı gerçek maliyeti göstermeyebilir
Balıkta kilo fiyatı düşük görünse bile temizlendikten sonra kalan net et miktarı maliyeti değiştirebiliyor.
Örneğin kaynakta hamsi ve istavritin kilosunun 200 TL olduğu varsayılıyor.
1 kilogram bütün hamsiden yaklaşık 720 gram kılçıksız et kaldığında 100 gram etin maliyeti yaklaşık 28 TL oluyor.
İstavritte ise 1 kilogramdan yaklaşık 640 gram et kaldığı için 100 gramlık net et maliyeti yaklaşık 31 TL’ye çıkıyor.
Bu nedenle farklı balıkları karşılaştırırken yalnızca etiket fiyatına bakmak yerine temizlendikten sonra kalan miktarı da hesaba katmak gerekiyor.
Hamsi, istavrit ve palamutta fire miktarları değişiyor
Çalışmada ortaya çıkan ortalamalara göre balıkların temizleme sonrası kalan miktarları birbirinden farklı.
Hamside 1 kilodan yaklaşık 720 gram, palamutta yaklaşık 700 gram, istavritte ise 640 gram kılçıksız et kalıyor.
Buna karşılık fire miktarı hamside yaklaşık 280 gram, palamutta 300 gram, istavritte ise 360 gram seviyesinde bulunuyor.
Bu oranların balığın boyuna ve nasıl ayıklandığına göre değişebileceği özellikle vurgulanıyor.
Balık alışverişinde net et hesabı bütçeyi daha doğru gösteriyor
Balık alışverişinde gerçek maliyeti görmek isteyenler için en doğru yöntemlerden biri, ödenen toplam tutarı temizlenmiş net et miktarına göre değerlendirmek.
Özellikle bütün balık ile hazır fileto arasında seçim yapılırken bu hesap daha anlamlı hale geliyor.
Tezgâhta daha ucuz görünen bütün balık, yüksek fire oranı nedeniyle net et üzerinden düşünüldüğünde beklenenden daha pahalıya gelebiliyor.
Bu nedenle hem porsiyon planlamasında hem de bütçe hesabında balığın temizleme sonrası ağırlığını dikkate almak önemli hale geliyor.




