Demans ve Alzheimer kaynaklı ölümler, dünya genelinde beklenenden daha hızlı artıyor. İngiltere Ulusal İstatistik Ofisi’nin (ONS) 2025 verilerine göre ülkede yalnızca geçtiğimiz yıl 68 binden fazla kişi demans nedeniyle yaşamını yitirdi. Bu rakam, her altı ölümden birinin demans kaynaklı olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlara göre artış yalnızca nüfusun yaşlanmasıyla açıklanamayacak kadar yüksek. Türkiye’de de tablo benzer bir eğilim gösteriyor. Özellikle büyük şehirlerde Alzheimer prevalansının Batı ülkelerine yaklaştığı belirtilirken, önümüzdeki 30 yıl içinde demans vakalarının daha da artacağı öngörülüyor.
Beklentilerin Ötesinde Demans Artışı
İngiltere’de açıklanan son veriler, demans ölümlerindeki yükselişin tahminleri aştığını gösterdi. Uzmanların nüfus artışı ve yaşlanma oranlarını dikkate alarak yaptığı hesaplamalara göre 2.588 “fazla ölüm” kaydedildi. Bu durum, demansın yalnızca yaşlı nüfus artışına bağlı bir sonuç olmadığını ortaya koyuyor.
Demans vakalarının yaklaşık %60-70’ini Alzheimer hastalığı oluşturuyor. Dünya genelinde 55 milyondan fazla kişinin demansla yaşadığı tahmin ediliyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Talip Asil, demansın küresel ölçekte artış eğiliminde olduğunu belirterek, Türkiye’de de benzer bir sürecin yaşandığını ifade etti. Bu tablo, demans ve Alzheimer kaynaklı ölümlerin gelecekte daha ciddi bir halk sağlığı sorunu haline gelebileceğine işaret ediyor.
Türkiye’de Demans ve Alzheimer Gerçeği
Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2022 verilerine göre, 65 yaş ve üzeri bireylerde Alzheimer görülme sıklığı yaklaşık %5,5 seviyesinde. Bu oran, her 100 yaşlı bireyden 5-6’sının Alzheimer hastalığı ile yaşadığını gösteriyor. TÜİK verilerine göre 2020 yılında Alzheimer ve demans nedenli ölümler yaklaşık 17 bin olarak kaydedildi. Bu da tüm ölümlerin %4,45’ine karşılık geliyor.
Türkiye’nin yaşa göre ayarlanmış demans ölüm hızı ise 100 bin kişide 19,07 olarak raporlandı. Uzmanlar, Türkiye’de beklenen yaşam süresinin artması ve nüfusun hızla yaşlanması nedeniyle demans vakalarında belirgin artış yaşanacağını öngörüyor. Özellikle büyük şehirlerde Alzheimer prevalansının Batı ülkelerine benzer seviyelere ulaştığı ifade ediliyor.
Kalp ve Kanser Gerilerken Demans Yükseliyor
Son on yıllık veriler incelendiğinde dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. Birleşik Krallık’ta kalp hastalıkları ve kanser kaynaklı ölümler, tedavi ve erken teşhis imkanlarının gelişmesi sayesinde beklenenden daha düşük gerçekleşti. Buna karşılık demans ölümleri istikrarlı bir yükseliş gösterdi.
2015 yılından bu yana, pandemi dönemi hariç, demansın ülkede en sık ölüm nedeni haline geldiği belirtiliyor. Finansman ve araştırma yatırımlarına rağmen demansla mücadelede istenilen ilerleme sağlanamadı. Alzheimer’ın ilerlemesini yavaşlattığı belirtilen Lecanemab isimli ilacın maliyet etkin bulunmadığı gerekçesiyle NHS tarafından reddedilmesi de tartışmaları artırdı. Ayrıca demansın NHS planlama rehberinden çıkarılması, hastalığın öncelik olmaktan uzaklaştığı yönünde eleştirileri beraberinde getirdi.
Önümüzdeki 30 Yıl Kritik
Uzmanlara göre Türkiye’de demans sıklığı önümüzdeki 30 yıl içinde anlamlı şekilde artacak. Bu artış, demans ve Alzheimer kaynaklı ölümlerin de yükselmesi anlamına geliyor. Prof. Dr. Talip Asil, “Unutulmamalı ki Türkiye’de demans sıklığı önümüzde 30 yılda anlamlı şekilde artacak ve bu da demans/Alzheimer kaynaklı ölümlerin sayısının da yükselmesi anlamına geliyor. Ülkemizin trendi, dünya eğilimiyle paralel, ancak nüfus yapısındaki hızlı yaşlanma nedeniyle yerel artış daha belirgin olabilir. Bu yüzden erken tanı, risk azaltma ve bakım planlaması hem bireysel hem kamu sağlığı açısından kritik önem taşıyor” dedi.
Uzmanlar, erken teşhis programlarının yaygınlaştırılması, ailelerin bilinçlendirilmesi ve bakım altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Demansın yalnızca bireysel değil, toplumsal ve ekonomik boyutları olan bir sağlık sorunu olduğu belirtiliyor.
