Dünya genelinde tütün kullanımı, en büyük halk sağlığı sorunlarından biri olmayı sürdürüyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre yaklaşık 1,2 milyar kişi tütün ürünü kullanıyor. Bu rakam, dünyadaki her beş yetişkinden birinin tütün kullandığı anlamına geliyor. Tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle her yıl 7 milyondan fazla kişi yaşamını yitirirken, 1,3 milyondan fazla kişi ise hiç sigara içmediği halde pasif içicilik nedeniyle hayatını kaybediyor. Sigara, nargile, puro, pipo tütünü, ısıtılmış tütün ürünleri ve dumansız tütün ürünlerinin hiçbirinin güvenli olmadığı vurgulanıyor.
Tütün Kullanımı Milyonlarca Can Alıyor
Dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla kişi tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle yaşamını yitiriyor. Tütün kullanımı; kanser, kalp ve damar hastalıkları, felç, kronik akciğer hastalıkları, bağışıklık sisteminin zayıflaması, doğurganlığın azalması ve erken ölümler başta olmak üzere çok sayıda ciddi sağlık sorununa yol açıyor. Kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarının yanı sıra 20’den fazla kanser türü için de önemli risk faktörleri arasında gösteriliyor. Uzmanlar, tütün kaynaklı ölümlerin her yıl düzenli olarak devam ettiğine dikkat çekiyor.
Pasif İçicilik de Büyük Tehdit
Tütün kullanımının zararı yalnızca kullanıcılarla sınırlı kalmıyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl 1,3 milyondan fazla kişi, hiç sigara içmediği halde pasif içicilik nedeniyle hayatını kaybediyor. Sigara dumanına maruz kalan kişilerde de kalp hastalıkları, solunum yolu rahatsızlıkları ve çeşitli kanser türleri açısından ciddi riskler oluşuyor. Bu tablo, tütün kullanımının yalnızca bireysel bir alışkanlık değil, toplum sağlığını doğrudan etkileyen küresel bir sorun olduğunu ortaya koyuyor.
Ekonomiye Maliyeti 1,4 Trilyon Doları Aşıyor
Tütün kullanımı sağlık üzerindeki yıkıcı etkilerinin yanı sıra dünya ekonomisine de büyük yük getiriyor. Sigaranın küresel ekonomiye yıllık maliyetinin sağlık harcamaları, iş gücü kaybı ve üretkenlikteki azalma dahil 1,4 trilyon doları aştığı tahmin ediliyor. Tütün kullanıcılarının yaklaşık yüzde 80’inin düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşaması ise sorunun ekonomik boyutunu daha da ağırlaştırıyor. Bu ülkelerde tütün harcamaları, aile bütçelerinde gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçların önüne geçebiliyor.
En Fazla Sigara Çin’de Tüketiliyor
Dünyada yılda yaklaşık 5 trilyon sigara tüketiliyor. Bu tüketimin yaklaşık yarısı tek başına Çin’de gerçekleşiyor. Ülkede her yıl yaklaşık 2,4 trilyon sigara satılırken, 300 milyondan fazla sigara kullanıcısı bulunuyor. Uluslararası verilere göre 2003-2023 döneminde dünyanın geri kalanında sigara tüketimi yüzde 26 azalırken, aynı dönemde Çin’de tüketim yüzde 39 arttı. Çin’i sigara tüketiminde Endonezya takip ediyor. En fazla sigara tüketen ülkeler arasında Hindistan, Rusya, ABD ve Japonya da bulunuyor.
Türkiye Listenin Üst Sıralarında
Türkiye de 20 milyonun üzerinde sigara kullanıcısıyla en fazla sigara tüketilen ülkeler arasında yer alıyor. Toplam tüketimde nüfusu yüksek ülkeler öne çıkarken, yetişkin nüfusa oranla sigara kullanımında Balkan ülkeleri dikkat çekiyor. Tobacco Atlas verilerine göre yetişkinlerde sigara kullanım oranı Sırbistan’da yüzde 30,8 ile en yüksek seviyelerde bulunuyor. Endonezya yüzde 28,7, Bulgaristan ise yüzde 26,1 ile üst sıralarda yer alıyor. Türkiye, Yunanistan ve Bosna Hersek de yüksek kullanım oranına sahip ülkeler arasında gösteriliyor.
Yeni Nesil Ürünler Risk Oluşturuyor
Dünya genelinde tütün kullanımı uzun vadede düşüş eğiliminde olsa da yeni nesil nikotin ürünleri yeni riskler oluşturuyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2025 raporuna göre, 2000 yılında 1,38 milyar olan tütün kullanıcısı sayısı 2024 itibarıyla 1,2 milyara geriledi. Ancak elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerinin özellikle gençler arasında yeni bağımlılık dalgaları oluşturduğu uyarısı yapılıyor. Sağlık otoriteleri, sigara dışındaki ürünlerin de güvenli olmadığını vurguluyor.
Dünyada her beş yetişkinden birinin tütün kullanmaya devam etmesi, tütün bağımlılığının küresel ölçekte ciddi bir sorun olmaya devam ettiğini gösteriyor. Her yıl milyonlarca insan doğrudan tütün kullanımı veya pasif içicilik nedeniyle yaşamını yitirirken, ekonomik kayıp da trilyon dolarlarla ifade ediliyor. Kullanım oranlarında bazı ülkelerde düşüş görülse de elektronik sigara ve yeni nikotin ürünleri özellikle gençler için yeni bir tehdit olarak öne çıkıyor.
