UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan Kızılırmak Deltası Kuş Cenneti’nin sulak alanlarında doğal olarak yetişen ve halk arasında “goga otu” olarak bilinen hasır otu, bölgedeki çiftçilerin önemli ek gelir kaynaklarından biri haline geldi. Gerekli kurumlardan özel izin alan çiftçiler, temmuz ve ağustos aylarında sabahın erken saatlerinden itibaren deltaya girerek bitkiyi tek tek topluyor. Açık alanda 20-25 gün kurutulan goga otu, tarhana kurutma ve çelenk yapımı gibi farklı alanlarda kullanılmak üzere kilogramı 100 ila 120 liradan satılıyor.
Goga Otu Özel İzinle Toplanıyor
Kızılırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü bölgede yer alan Kızılırmak Deltası Kuş Cenneti, sulak alanları ve sahip olduğu biyolojik çeşitlilikle dikkat çekiyor. Deltada doğal olarak yetişen bitkiler arasında goga otu da bulunuyor.
Samsun’un 19 Mayıs ilçesine bağlı Yörükler Mahallesi’nde yaşayan çiftçiler, Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Millî Parklar 11. Bölge Müdürlüğü, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile Samsun Büyükşehir Belediyesinden izin alarak bitkiyi topluyor. Çiftçiler, izin verilen alanlarda doğanın dengesini gözeterek çalışma yürütüyor.
Sabahın İlk Işıklarıyla Deltaya Giriyorlar
Goga otu toplamak için sabahın erken saatlerinde sulak alanlara giden çiftçiler, erkek ve dişi olarak yetişen bitkinin dişi olanlarını tek tek söküyor. Gün boyu devam eden çalışma, bataklık ve sulak zemin nedeniyle oldukça zorlu koşullarda gerçekleştiriliyor.
Toplanan otlar daha sonra açık alana taşınıyor. Çiftçiler yalnızca bitkiyi doğadan toplamakla kalmıyor, kurutma ve satışa hazırlama işlemlerini de kendileri yapıyor. Yoğun emek gerektiren goga otu hasadı, bölgede özellikle yaz aylarında aile ekonomisine önemli katkı sağlıyor.
Goga Otu 20-25 Gün Kurumaya Bırakılıyor
Sulak alandan çıkarılan goga otları, satışa gönderilmeden önce 20 ila 25 gün boyunca açık alanda kurutuluyor. Bitkinin hassas yapısı nedeniyle kurutma işleminin dikkatli şekilde gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Goga otları yerde bırakıldığında nemlenebildiği için çiftçiler bitkileri tellere sererek güneş altında kurutuyor. Kurutma işleminin tamamlanmasının ardından otlar bağlanarak talep gelen bölgelere gönderiliyor. Yaş ve kuru olarak satılabilen bitkinin kilogram fiyatı 100 ila 120 lira arasında değişiyor.
Tarhana Kurutma ve Çelenk Yapımında Kullanılıyor
Kızılırmak Deltası’ndan toplanan goga otları ağırlıklı olarak Kahramanmaraş’a gönderiliyor. Bitki burada tarhana kurutma işlemlerinde kullanılıyor. Goga otu, tarhananın üzerine serildiği doğal bir kurutma zemini görevi görüyor.
Bitkinin kullanım alanı yalnızca tarhanayla sınırlı kalmıyor. Çiçekçiler de goga otunu çelenklerin çevresini şekillendirmek amacıyla kullanıyor. Farklı sektörlerden gelen talepler, yaz aylarında toplanan bitkinin çiftçiler için düzenli bir ek gelir kaynağına dönüşmesini sağlıyor.
“Sabah 7’de Çıkıp Akşam Dönüyoruz”
Bölgede yaklaşık 20 yıldır goga otu toplayan İsmail Düzenli, bitkinin söküm döneminin temmuz ve ağustos ayları olduğunu söyledi. Çalışmanın kalabalık ekipler halinde yürütüldüğünü belirten Düzenli, günlerinin büyük bölümünü sulak alanda geçirdiklerini ifade etti.
Düzenli, “Sabah 7’de çıkıyoruz, akşam 6-7 gibi dönüyoruz. Ekip arkadaşlarımız var, 15-20 kişi. Sonra burada kurutuyoruz. Ardından bağlayıp Kahramanmaraş’a gönderiyoruz. Üzerinde tarhana kurutuyorlar” dedi. Bitkinin çelenk yapımında da kullanıldığını belirten Düzenli, elde ettikleri gelirle aile bütçelerine katkı sunduklarını söyledi.
“Herkesin Yapacağı Bir İş Değil”
Goga otu toplayan Burhan Düzenli, yaz aylarında yaklaşık iki veya üç ay boyunca bu işle uğraştıklarını belirtti. Çalışmanın zor olmasına rağmen gelirinin iyi olduğunu ifade eden Düzenli, çocukluğundan beri ailesiyle birlikte deltaya gittiğini anlattı.
Düzenli, “Yazın bana ek gelir sağlıyor. Biraz zor, herkesin yapacağı bir iş değil. Bir kişi günde 2 bin liraya yakın gelir elde edebilir. Ben 10 yaşından itibaren bu işi yapıyorum. İki ayda 150-200 bin lira kazanıyorum” diye konuştu. Goga otu hasadı, bölgede kuşaktan kuşağa sürdürülen mevsimlik işlerden biri olarak öne çıkıyor.
Kurutma Süreci Hassasiyet Gerektiriyor
Turan Düzenli de bitkinin genellikle bataklıkların kenarlarında yetiştiğini belirterek, hasadın sabah erken saatlerde başladığını söyledi. Otun satışının hem yaş hem de kuru şekilde gerçekleştirilebildiğini ifade eden Düzenli, kurutma sürecinin işin en önemli aşamalarından biri olduğunu vurguladı.
Düzenli, bitkinin yerde bırakılması halinde nemlendiğini, bu nedenle tellere serilerek güneşte kurutulduğunu belirtti. Hazırlanan otların büyük bölümünün Kahramanmaraş’a gönderildiğini ve tarhana kurutmak için kullanıldığını söyledi.
Kızılırmak Deltası’nın sulak alanlarında kendiliğinden yetişen goga otu, özel izinle yapılan hasadın ardından çiftçilerin gelir kapısına dönüşüyor. Zorlu koşullarda toplanıp haftalarca kurutulan bitki, tarhana ve çelenk yapımında kullanılarak bölge halkına yaz aylarında önemli kazanç sağlıyor.
