Karadeniz’in ekosistemi hayalet ağlarla tehdit altında. Bilim insanları uyarıyor: Plastik ağlar yıllarca canlıları öldürüyor, deniz tabanını yok ediyor.
Karadeniz: Kırılgan ama verimli bir yaşam katmanı
Karadeniz, dünyada oksijensiz (anoksik) katmanı en geniş olan denizlerden biri. 150 metrenin altı tamamen oksijensiz; hidrojen sülfid gazı nedeniyle hiçbir üst yapılı yaşam formu burada hayatta kalamıyor. Bu nedenle tüm deniz yaşamı, yüzeydeki ince bir tabakaya sıkışmış durumda.
Bu sınırlı yaşam alanı, hamsi sürülerinden mersin balığına, kabuklulardan yunuslara kadar binlerce türü barındırıyor. Ancak bu hassas denge, görünmeyen bir tehlikeyle her geçen gün daha fazla zarar görüyor: hayalet ağlar.
Hayalet ağlar nedir, neden bu kadar tehlikeli?
Hayalet ağlar, denize terk edilen, kaybedilen veya bilinçli olarak atılan balıkçı ağları ve ekipmanlarını ifade ediyor. Çoğu, dayanıklı plastikten üretildiği için on yıllarca bozulmadan deniz ortamında kalabiliyor. Karaya vurmasalar bile, deniz dibinde sürüklenerek sürekli avlanmaya devam ediyorlar.
Karadeniz Teknik Üniversitesi "BlackNets" Projesi Koordinatörü Prof. Dr. Coşkun Erüz bu ağlara "Görünmez katil" diyor:
“Su altında görünmeseler de hayalet ağlar, habitatları tahrip ediyor, canlıları tuzağa düşürerek biyolojik çeşitliliği tehdit ediyor. Ortak deniz Karadeniz’i korumak herkesin sorumluluğu.”
Sayılar tehlikenin boyutunu gözler önüne seriyor
Avrupa Çevre Ajansı’na göre Karadeniz’deki deniz kirliliğinin %85’i plastik atıklardan oluşuyor.
Küresel ölçekte, hayalet ağlar bu kirliliğin yaklaşık %10’unu oluşturuyor.
Kaybolan tek bir ağ, yüzlerce kiloya ulaşarak yıllar boyunca yüzlerce canlıyı öldürebiliyor.
Bazı bölgelerde, sadece balıkçı ekipmanları ve hayalet ağlar, deniz çöpünün yarısını meydana getiriyor. Bu da sorunun yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal bir boyutu olduğunu gösteriyor.
Geri dönüşüm ve farkındalık çalışmaları başlıyor
Karadeniz’de hayalet ağlarla mücadele için Karadeniz Teknik Üniversitesi öncülüğünde 2025 sonunda tamamlanan BlackNETS projesinin ardından 2026’da HORIZON ROWER projesi başlatılıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı iş birliğiyle, denizlerden hayalet ağları geri toplama, ayrıştırma ve geri kazanma çalışmaları planlanıyor. Ayrıca:
Yeni projelerle toplumsal farkındalık artırılacak,
Hayalet ağların deniz ekosistemine verdiği zarar kamuoyuna anlatılacak,
Balıkçıların da katılımıyla temizleme ve koruma çalışmaları genişletilecek.
Bu süreçte, sadece bilim insanlarının değil, balıkçıların, sivil toplumun ve vatandaşların da aktif sorumluluk alması bekleniyor.
Son uyarı: Başka Karadeniz yok!
Karadeniz sadece kıyısında yaşayan toplumların değil, tüm dünyanın koruması gereken eşsiz bir doğal miras. Görünmeyen, sessiz ama ölümcül tehdit olan hayalet ağlar karşısında zaman kaybetmeden harekete geçmek şart.
Unutmayalım: Denizi kirletmek, geleceği yok etmek demektir.
