Orta Doğu’da altı hafta önce başlayan ve küresel enerji piyasalarını adeta felç eden gerilimde nihayet beklenen kırılma yaşandı. ABD ve İsrail’in 28 Şubat tarihinde İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonlar, küresel ekonominin can damarı olan Hürmüz Boğazı’nın kapanmasına neden olmuştu. Petrol fiyatlarının rekor üstüne rekor kırdığı, tedarik zincirlerinin kopma noktasına geldiği bu sancılı sürecin sonunda, taraflar masada uzlaştı. İran’ın kendi şartlarını sunduğu 10 maddelik teklif sonrasında ateşkes ilan edilirken, bölgeden gelen ilk somut adım Hürmüz Boğazı’nın yeniden geçişlere açılması oldu. Tüm dünyanın gözü kulağı şimdi bölgedeki gemi trafiğinin ne zaman normale döneceğinde.
İran’ın 10 Maddelik Ateşkes Teklifi ve Hürmüz Şartı
Krizin çözümünde kilit rol oynayan unsur, İran’ın ABD tarafından sunulan 15 maddelik planı reddedip kendi çözüm paketini masaya sürmesi oldu. Tahran yönetimi, bölgedeki kalıcı huzur için sert ama net şartlar öne sürdü. Bu teklifin en dikkat çekici noktası, Hürmüz Boğazı üzerindeki mutlak hakimiyet vurgusuydu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, yaptığı resmi açıklamada sürecin işleyişine dair şu kritik bilgileri paylaştı:
"Ateşkes boyunca Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişler, İran ordusu ile koordineli bir şekilde mümkün olacak. Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerin İran ordusu koordinasyonunda ve İran'ın hakimiyetini garanti edecek şekilde düzenlenmesi kırmızı çizgimizdir."
Teklifte ayrıca ABD güçlerinin bölgedeki üslerden çekilmesi, savaş boyunca verilen zararların tazmin edilmesi, tüm yaptırımların kaldırılması ve yurt dışındaki bloke varlıkların iadesi gibi ağır maddeler yer alıyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin bu maddeleri onaylamasıyla sürecin bağlayıcı hale gelmesi hedefleniyor.
Donald Trump’tan "Orta Doğu’nun Altın Çağı" Mesajı
ABD kanadında ise Başkan Donald Trump, gerilimi düşüren açıklamalarıyla piyasalara can suyu verdi. Saldırıların iki haftalığına askıya alındığını duyuran Trump, sosyal medya hesabı üzerinden bölgeye dair oldukça iyimser bir tablo çizdi. Trump, savaşın yıkımından ziyade yeniden yapılanmanın getireceği ekonomik fırsatlara odaklandığı mesajında şu ifadeleri kullandı:
"Dünya Barışı için büyük bir gün! Çok sayıda olumlu gelişme olacak! Büyük paralar kazanılacak. İran yeniden yapılanma sürecine başlayabilir. Her türlü malzemeyle dolup taşacağız ve her şeyin yolunda gittiğinden emin olmak için orada bekleyeceğiz. Bunun olacağına eminim. Tıpkı ABD'de yaşadığımız gibi, bu Orta Doğu'nun Altın Çağı olabilir."
Trump’ın bu çıkışı, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını bir süre geri plana çekip ekonomik iş birliklerine yönelebileceği şeklinde yorumlandı. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki trafik yoğunluğunu azaltmak adına koordinasyon desteği vereceklerini belirtmesi, enerji piyasalarında şimdiden %5’e varan bir rahatlama sağladı.
Küresel Enerji Piyasalarında Hürmüz Boğazı Etkisi
Hürmüz Boğazı, dünyada tüketilen petrolün yaklaşık %20’sinin geçtiği, alternatifi olmayan bir su yolu. 6 haftalık kapalılık süresi boyunca varil fiyatlarının öngörülemez seviyelere tırmanması, küresel enflasyonu da tetiklemişti. Boğazın İran ordusu denetiminde olsa dahi açılması, tankerin yeniden rotalarını bu bölgeye çevirmesi anlamına geliyor. Ekonomistler, bu gelişmenin sadece petrol değil, aynı zamanda sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) sevkiyatı için de hayati olduğunu vurguluyor.
