İran’dan Dikkat Çeken Hürmüz Hamlesi: Mayınlar İçin Yeni Plan Gündemde
İran’ın, enerji taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki mayınların Avrupa ülkeleri tarafından temizlenmesine izin vermeyi değerlendirdiği iddia edildi. Bloomberg’e konuşan diplomatik kaynaklara göre Tahran yönetimi, yabancı ülkelerin mayın temizleme faaliyetlerine katılmasına yönelik daha önceki sert tutumunu kapalı görüşmelerde yumuşatmaya başladı. Olası bir anlaşmanın deniz taşımacılığının yeniden normalleşmesinin yanı sıra İran ile ABD arasındaki diplomatik müzakerelerin yeniden başlamasının da önünü açabileceği belirtiliyor. Ancak Avrupa misyonunun gerçekleşebilmesi için İran’ın güvenlik garantisi vermesi ve Devrim Muhafızları’nın plana onay vermesi gerekiyor.
Hürmüz Boğazı’nda Avrupa Misyonu Gündemde
İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki mayın temizleme çalışmalarına Avrupa ülkelerinin katılmasına izin vermeyi değerlendirdiği öne sürüldü. Habere göre Tahran, bugüne kadar yabancı ülkelerin bu tür faaliyetlere katılmasına açık biçimde karşı çıkmasına rağmen son haftalarda gerçekleştirilen kapalı görüşmelerde daha yumuşak bir tutum sergiledi. Olası Avrupa misyonunun, beş aydan uzun süredir devam eden askerî çatışmaların ardından denizcilik ve sigorta şirketlerine boğazın güvenli olduğuna dair bağımsız bir güvence sağlaması bekleniyor. İran Dışişleri Bakanlığı ise konuya ilişkin yapılan yorum talebine ilk aşamada cevap vermedi.
Güvenli Geçiş Enerji Sevkiyatlarını Yeniden Başlatabilir
Hürmüz Boğazı’nda güvenli deniz geçişlerinin yeniden başlaması, petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının normale dönmesi açısından kritik önem taşıyor. Bunun yanında mayın temizleme faaliyetleri, ABD ile İran arasında daha kapsamlı diplomatik görüşmelerin yeniden başlamasının da önünü açabilir. Katar ve ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Hürmüz Boğazı’yla bağlantılı bir anlaşmanın yakın olduğunu açıklamıştı. Ancak boğazın gelecekte nasıl yönetileceği, taraflar arasındaki temel anlaşmazlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Mayınların temizlenmesi teknik anlamda geçişleri mümkün hale getirse de siyasi sorunların tamamen çözülmesi anlamına gelmeyebilir.
Avrupa Ülkeleri İçin Üç Kritik Şart Bulunuyor
Avrupa ülkelerinin Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme operasyonuna katılabilmesi için üç temel koşulun yerine getirilmesi gerektiği belirtiliyor. Buna göre İran’ın bölgede görev yapacak donanma gemilerine güvenlik garantisi vermesi, mevcut ateşkesin kalıcı olduğunun ortaya çıkması ve İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun plana onay vermesi gerekiyor. Kaynaklar, söz konusu şartların tamamı sağlansa bile Avrupa misyonunun kesin olarak hayata geçirileceğinin garanti olmadığını aktardı. Özellikle İran yönetimi içerisindeki farklı görüşlerin sürecin önündeki en önemli engellerden biri olduğu ifade ediliyor.
Devrim Muhafızları İçinde Plana İtiraz Var
İran yönetimi içerisinde Hürmüz Boğazı’ndaki mayınların kim tarafından temizleneceği konusunda görüş ayrılıklarının bulunduğu bildirildi. Devrim Muhafızları’nın bazı üyelerinin, deniz mayınlarının yabancı ülkeler tarafından değil yalnızca İran tarafından etkisiz hale getirilmesi gerektiğini savunduğu belirtiliyor. Devrim Muhafızları’nın savaş boyunca Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yönelik saldırıların yürütülmesinde belirleyici bir rol oynadığı ifade edilirken, Avrupa ülkelerinin katılacağı herhangi bir operasyonun kurumun onayı olmadan hayata geçirilmesinin mümkün olmayacağı değerlendiriliyor. Bu nedenle kurumun vereceği karar sürecin geleceği açısından kritik görülüyor.
Hürmüz Boğazı’nın Yönetiminde Uzlaşma Sağlanamadı
Mayın temizleme faaliyetleri konusunda ilerleme sağlanması, Hürmüz Boğazı’nın savaş sonrasındaki yönetimine ilişkin anlaşmazlığı ortadan kaldırmıyor. İran, boğaz üzerindeki kontrolün kendisinde olmasını ve bölgeden geçen gemilerden ücret alınmasını talep ediyor. ABD ise Tahran’ın hem yönetimi hem de ücretlendirme sistemini kontrol etmesine karşı çıkıyor. Bu nedenle mayınların temizlenmesi deniz trafiğinin yeniden başlamasını sağlayabilecek teknik bir çözüm olarak değerlendirilse de Hürmüz Boğazı’nın uzun vadeli statüsüne ilişkin siyasi tartışmaların devam etmesi bekleniyor. Boğazın yönetimi, taraflar arasındaki görüşmelerin en önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
Trump’tan İran’a “Son Şans” Mesajı
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın anlaşma sağlamak için “son bir şansı” bulunduğunu belirtirken, uzlaşmaya varılamaması durumunda hava saldırılarının yeniden başlayabileceği tehdidinde bulundu. Olası anlaşmanın, İran ile Hürmüz Boğazı’nın güney kıyısını kontrol eden Umman arasında gerçekleştirilen görüşmelerin sonucuna bağlı olduğu ifade ediliyor. Katar yönetimi de Washington ile Tahran arasındaki müzakereleri yeniden başlatmaya yönelik bir taslak metnin hazırlandığını ve taraflara iletildiğini açıkladı. Taslağın temel amacının bölgede devam eden gerilimi kısa vadede azaltmak ve daha kapsamlı diplomatik görüşmeler için zemin oluşturmak olduğu belirtiliyor.
Yeni Deniz Koridorunda Mayın Şüphesi
İran ile Umman arasındaki görüşmelerde Hürmüz Boğazı’nın merkezinden geçen yeni bir deniz koridorunun oluşturulması üzerinde duruluyor. Ancak planlanan güzergâhın mayınlanmış olabileceğine yönelik değerlendirmeler bulunuyor. Bu nedenle taraflar yeni koridor üzerinde anlaşmaya varsa bile ticari ve enerji taşımacılığının başlayabilmesi için bölgede kapsamlı bir mayın temizleme çalışmasının gerçekleştirilmesi gerekebilir. ABD’nin de enerji sevkiyatlarını yeniden başlatmak amacıyla müttefiklerinden Hürmüz Boğazı’nın güvenli olduğuna ilişkin teyit istediği belirtiliyor. Bu durum Avrupa ülkelerinin olası mayın temizleme misyonunun önemini daha da artırıyor.
İran Daha Önce Avrupa’ya Kesin Bir Dille Karşı Çıkmıştı
Tahran yönetimi daha önce Avrupa ülkelerinin Hürmüz Boğazı’ndaki mayın temizleme çalışmalarına katılmasına açık biçimde karşı çıkmıştı. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un boğazdaki mayınların temizlenmesine ilişkin açıklamalarının ardından mayın temizleme faaliyetlerinin yalnızca İran tarafından yürütülebileceğini ve başka hiçbir ülkenin bu çalışmalara katılamayacağını söylemişti. Tahran’ın kapalı görüşmelerde bu tavrını değiştirmeye başlaması, savaşın sona erdirilmesi ve enerji sevkiyatlarının yeniden başlatılması sürecinde önemli bir değişiklik olarak değerlendiriliyor.
İran’ın Hürmüz Boğazı’nda Avrupa ülkelerinin mayın temizleme çalışmalarına katılmasına yönelik tutumunu yumuşatması, bölgede yeni bir diplomatik sürecin kapısını aralayabilir. Ancak İran içerisindeki görüş ayrılıkları, Devrim Muhafızları’nın onayının gerekli olması ve boğazın gelecekteki yönetimine ilişkin anlaşmazlıklar nedeniyle sürecin nasıl sonuçlanacağı henüz netlik kazanmış değil. Siz de Hürmüz Boğazı’ndaki bu gelişmeye ilişkin düşüncelerinizi paylaşabilirsiniz.
