Türkiye’de Sıcak Hava Dalgaları Son 75 Yılın Zirvesinde
İstanbul Teknik Üniversitesi araştırmacıları tarafından hazırlanan çalışma, Türkiye’de sıcak hava dalgalarının son yıllarda belirgin biçimde güçlendiğini ortaya koydu. Avrupa Yerbilimleri Birliği Konferansı’nda sunulan araştırmada, 1950 ile 2025 yılları arasındaki günlük maksimum sıcaklık verileri incelendi. Sonuçlara göre özellikle 2023 ve 2025 yazlarında son 75 yılın en şiddetli sıcak hava dalgaları yaşandı. Ortalama yaz sıcaklıkları da 2000’li yılların başından itibaren hızla yükselirken, 2024 yılında 26,1 dereceyle rekor seviyeye ulaştı.
Türkiye’nin 75 Yıllık Sıcaklık Verileri İncelendi
Araştırma, İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından hazırlandı.
Çalışmada Türkiye’de 1950-2025 yılları arasında meydana gelen sıcak hava dalgalarının zamansal ve bölgesel değişimi ele alındı. Günlük maksimum sıcaklık verilerinin kullanıldığı araştırmada, “Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi” üzerinden hem yıl içinde görülen en güçlü sıcak hava dalgaları hem de yıllık toplam şiddet değerleri analiz edildi.
Ortalama Yaz Sıcaklığı 26,1 Dereceye Ulaştı
Araştırma sonuçlarına göre Türkiye genelindeki yaz mevsimi ortalama sıcaklıklarında belirgin bir yükseliş yaşandı. 1970-1990 döneminde 22 ile 23 derece arasında seyreden yaz sıcaklıkları, 2000’li yılların başından itibaren hızlanan ısınmayla birlikte 24-25 derece seviyelerine çıktı.
Türkiye’nin ortalama yaz sıcaklığı 2024 yılında 26,1 dereceye ulaşarak incelenen dönemin rekorunu kırdı. Ancak araştırmacılar, ortalama sıcaklığın rekor seviyeye çıkmasının her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarının yaşandığı anlamına gelmediğine dikkat çekti.
Sıcak Hava Dalgalarının Şiddeti Üç Katına Çıktı
Çalışmada 1980-2009 yılları referans dönem olarak kabul edildi. Bu dönemde tekil sıcak hava dalgaları için ortalama büyüklük indeksi 1,29, yıllık toplam şiddet değeri ise 1,68 olarak hesaplandı.
2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerlerin büyük ölçüde 1,6’nın altında kaldığı belirtildi. Ancak 2010 yılından sonra sıcak hava dalgalarının şiddetinde dikkat çekici bir kırılma yaşandı. Bu tarihten sonraki dönemde yıllık toplam sıcak hava dalgası şiddeti, tarihsel referans değerlerin yaklaşık üç katına yükseldi.
2023 ve 2025 Yazları Olağanüstü Seviyeye Ulaştı
Araştırmada 2023 ve 2025 yılları, sıcak hava dalgaları açısından olağanüstü dönemler olarak öne çıktı. 2023 yazında sıcak hava dalgalarının yıllık alansal ortalaması, referans dönem değerinin yedi katından fazla gerçekleşti.
2025 yılında ise aynı değer yaklaşık 11 kata ulaştı. Bu sonuçla 2025 yazı, incelenen 75 yıllık dönemde sıcak hava dalgalarının en güçlü yaşandığı dönemlerden biri oldu. Veriler, Türkiye’de aşırı sıcakların yalnızca daha sık değil, aynı zamanda daha şiddetli hale geldiğini ortaya koydu.
Rekor Sıcaklık Her Zaman En Güçlü Dalga Anlamına Gelmiyor
Ortalama yaz sıcaklığının 26,1 dereceyle rekor kırdığı 2024 yılında, sıcak hava dalgası büyüklüğü tekil olaylarda referans döneme göre yaklaşık yüzde 95 daha yüksek gerçekleşti. Yıllık toplam değer ise yaklaşık yüzde 150 arttı.
Buna rağmen 2024’teki sıcak hava dalgalarının şiddeti, 2023 ve 2025 yıllarının gerisinde kaldı. Araştırmada bu durumun; atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi birçok yerel ve küresel etkenden kaynaklandığı vurgulandı.
Sıcak Hava Dalgalarının Etkili Olduğu Günler Artabilir
Bilim insanlarının gelecek projeksiyonlarını değerlendirdiği başka bir çalışmada, İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir’de sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısının önemli ölçüde artabileceği belirtildi.
1976-2005 döneminde bu şehirlerde yılda ortalama 3 ila 5 gün sıcak hava dalgası görülüyordu. Kötümser senaryoya göre 2021-2050 döneminde bu sayının İstanbul, Ankara ve Konya’da yaklaşık 16, Antalya’da 18, İzmir’de ise 23 güne kadar çıkabileceği öngörüldü.
İzmir’de Sıcak Gün Sayısı 53’e Ulaşabilir
Yüzyılın ikinci yarısına ilişkin tahminler ise çok daha dikkat çekici bir tablo ortaya koydu. 2051-2080 döneminde sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısının İstanbul ve Ankara’da yaklaşık 38’e yükselmesi bekleniyor.
Aynı dönemde Antalya ve Konya’da yaklaşık 40 gün, İzmir’de ise 53 gün sıcak hava dalgası görülebileceği öngörüldü. Araştırmacılar, Türkiye ve Doğu Akdeniz’de iklim rejiminin temel bir değişim geçirdiğine dikkat çekerek aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilmesi ve uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.
İTÜ tarafından hazırlanan çalışma, Türkiye’de sıcak hava dalgalarının şiddetinin özellikle 2010 sonrasında hızla arttığını gösterdi. 2023 ve 2025 yazlarının son 75 yılın en güçlü dönemleri olduğu belirlenirken, gelecekte sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısının birçok şehirde ciddi ölçüde artabileceği öngörüldü.
