Yargıtay’dan Dikkat Çeken Çıraklık Sigortası Kararı
Çıraklık ve staj sürelerinin emeklilik hesabına dahil edilip edilmeyeceği konusu milyonlarca kişinin gündemindeki yerini korurken, Yargıtay’dan dikkat çeken bir karar geldi. Makine Kimya Endüstrisi’nde (MKE) çırak olarak çalıştığı dönemin emekliliğe sayılmasını isteyen bir kişinin açtığı dava, yerel mahkeme tarafından kabul edildi. Ancak dosyayı inceleyen Yargıtay, kararın eksik araştırmaya dayandığını belirterek hükmü bozdu. Karar, çıraklık sigortası mağduriyeti yaşayan vatandaşlar açısından yeni bir tartışmayı da beraberinde getirdi.
Çıraklık Sigortası Emekliliğe Sayılır mı?
Türkiye’de çıraklık ve staj dönemlerinde yapılan sigorta girişleri uzun yıllardır tartışma konusu olmaya devam ediyor. Mevcut uygulamada çıraklık sigortası, emeklilik için gerekli uzun vadeli sigorta kolları kapsamında değerlendirilmiyor.
Ancak bazı davalarda, çırak olarak görünen kişilerin gerçekte üretim süreçlerinde işçi gibi çalıştırıldığı iddiası gündeme geliyor. Bu nedenle mahkemeler, yalnızca sigorta kaydına değil, kişinin fiilen yaptığı işe ve çalışma koşullarına da bakıyor. Son Yargıtay kararı da bu ayrımın önemini bir kez daha ortaya koydu.
Yerel Mahkeme Talebi Kabul Etti
Davaya konu olayda, bir vatandaş 1987-1989 yılları arasında 16 yaşındayken MKE’de çırak olarak çalıştığını ve bu dönemin emeklilik hesabına dahil edilmesi gerektiğini savunarak hizmet tespiti davası açtı.
İş mahkemesi, davacının o dönemde birlikte çalıştığı kişileri tanık olarak dinledi. Tanık ifadeleri doğrultusunda davacının üretim faaliyetlerine aktif olarak katıldığı ve çalışma süresinin ağırlıklı olarak meslek eğitimi kapsamında geçmediği değerlendirmesi yapıldı. Bu gerekçeyle mahkeme, çıraklık döneminin sigortalılık kapsamında değerlendirilmesine karar verdi. Bölge Adliye Mahkemesi de bu kararı yerinde buldu.
Yargıtay Kararı Neden Bozdu?
Dosyanın taşındığı Yargıtay ise farklı bir değerlendirme yaptı. Yüksek Mahkeme, çıraklık ilişkisinin belirlenmesinde yalnızca tanık ifadelerinin yeterli olmayacağını, çalışma ilişkisinin tüm yönleriyle incelenmesi gerektiğini vurguladı.
Kararda, çıraklık sözleşmelerinin temel amacının bir meslek veya sanat öğretmek olduğu belirtildi. Ancak kişinin işyerinde fiilen üretime katıldığı, eğitim faaliyetlerinin geri planda kaldığı ve işçi gibi çalıştırıldığı durumlarda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyebileceği ifade edildi. Buna rağmen bu durumun somut delillerle ve kapsamlı araştırmalarla ortaya konulması gerektiği kaydedildi.
Milyonlarca Çırak ve Stajyerin Gözü Bu Tartışmada
Çıraklık ve staj mağdurları olarak bilinen milyonlarca kişi, bu dönemlerde yapılan sigorta girişlerinin emeklilik başlangıcı sayılmasını ya da borçlanma hakkı verilmesini talep ediyor.
Özellikle sanayi kuruluşlarında, fabrikalarda ve üretim tesislerinde fiilen çalışan kişilerin emeklilik hesabında mağduriyet yaşadığını savunan vatandaşlar, yasal düzenleme beklentisini sürdürüyor. Son Yargıtay kararı, çıraklık sigortasının otomatik olarak emekliliğe sayılacağı anlamına gelmese de, fiili çalışma koşullarının önemini ortaya koyması bakımından dikkat çekiyor.
Çıraklık Sigortası Tartışmaları Sürecek
Uzmanlar, Yargıtay’ın kararının emsal niteliği taşıyabileceğini ancak her dosyanın kendi şartları içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Mahkemelerin, çıraklık adı altında yürütülen çalışmaların gerçekten eğitim amacı mı yoksa üretim amaçlı işçilik mi olduğuna ayrıntılı şekilde bakması gerekiyor.
