Trabzon’un Maçka ilçesinde, Zigana Dağı’nın eteklerine kurulan ve damak çatlatan sütlacıyla dünya çapında bir üne kavuşan Hamsiköy, bugünlerde lezzeti kadar ismiyle de gündemde. Pek çok kişi bu eşsiz mahallenin ismini bölgenin sembolü olan "hamsi" balığıyla bağdaştırsa da, işin aslı çok daha köklü bir tarihe ve dil değişimine dayanıyor. Rum imparatorluğu döneminden Osmanlı’ya, oradan da Cumhuriyet’e uzanan bu süreçte köyün ismi; askeri, ticari ve kültürel bir mirasın izlerini taşıyor. Yerel halk, yaklaşık bir asırdır kullanılan mevcut ismin korunmasını isterken, mahallenin yaşlıları ise bu ismin altındaki "beşli" sırrı anlatıyor.
Rumca Ciharlı’dan Arapça Hamse’ye Tarihi Yolculuk
Hamsiköy’ün bilinen en eski adı Rumlar döneminde kullanılan Ciharlı. Ancak bölgenin idari yapısı ve coğrafi konumu, zamanla isminin değişmesine neden olmuş. Mahalle sakinlerinin aktardığına göre, köyün ismi Osmanlı döneminde Arapça kökenli bir kelime olan ve "beş" anlamına gelen "Hamse" olarak anılmaya başlanmış. Bu ismin verilme nedeni ise bölgenin beş ayrı mahallenin birleşiminden oluşması. Çevre sakinlerinden 73 yaşındaki Avni Arslan, süreci şu sözlerle özetliyor:
"Hamseden gelme, beş mahalleden ibarettir. Çok eskiden böyle bir durum yoktu. Burasının asıl adı Ciharlı'dır. Rumlardan kalma. Hamsiköy'ün ismi de Ciharlı'dır. Sonradan Hamsiköy kurulunca, beş mahalle buraya bağlı olduğu için Hamsiköy ismini almıştır. Beş mahalleden oluştuğu için Arapçada 'hamse' beş anlamına gelir; ancak bunun isimle doğrudan bir ilgisi yoktur."
İpek Yolu’nun Develi Kervanlarından Sütlaç Durağına
Bölge, sadece bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda tarihin en önemli ticaret ağlarından biri olan İpek Yolu'nun kritik bir geçiş noktası. Karadeniz’i Anadolu üzerinden İran ve Asya’ya bağlayan bu güzergâh, asırlar boyunca deve kervanlarına ev sahipliği yaptı. 62 yaşındaki Nazmi Kayıkçı, mahallenin stratejik önemine dikkat çekerek şunları söylüyor:
"Burasının ilk ismi Ciharlı idi. Beş köyün birleşiminden oluştuğu için Hamseköy deniliyordu. Biz ise Hamsiköy denmesinden yanayız; zaten her yerde Hamsiköy olarak biliniyor. Burası, İpek Yolu'nun İran transit güzergâhı üzerindedir. Daha önce de İpek Yolu olarak kullanılıyor, develerle ulaşım sağlanıyordu."
Dil Devrimi ve Telaffuz Farkıyla Gelen "Hamsiköy" Markası
"Hamse" kelimesinin zamanla "Hamsi"ye dönüşmesi, hem halkın telaffuz alışkanlıkları hem de dilin doğal gelişimiyle şekillenmiş. Bugün 35 yaşında olan İzzet Alkurt, genç kuşağın bu tarihçeyi pek bilmediğini ancak ismin Trabzon kültürüyle bütünleştiğini ifade ediyor:
"Büyüklerimizden duyduğumuza göre Hamse Arapça'da beş demektir. Daha sonra halkımızın telaffuzundan olsun dil devriminden kaynaklı ismi Hamsiköy'e çevrildi. Hamsiköy, hamsinin Trabzon'la özdeşleşmiş olması, buraya yakışır olması ve sütlacının meşhurluğu derken bu isimle kalması en uygunudur."
Benzer bir görüşü paylaşan 59 yaşındaki Olgun Yazar ise durumu çok kısa ve öz bir şekilde açıklıyor:
"Halkımız 'hamse' diyemeyip 'hamsi' şeklinde ifade etmiş ve köyümüz ismini buradan almıştır."
