Gümüşhane’nin Kürtün ilçesinde, atık metaller ustaların elinde sanata dönüşüyor. Asırlardır kuşaktan kuşağa aktarılan bir zanaat olan ‘Kürtün zili’ üretimi, hem bölge ekonomisine katkı sağlıyor hem de kültürel bir mirası yaşatıyor. Hurda musluk ve pirinç parçalarından el işçiliğiyle üretilen zillerin tescillenmesi için Gümüşhane Ticaret ve Sanayi Odası tarafından coğrafi işaret başvurusu yapıldı. Tescille birlikte bu özel zanaatın daha geniş kitlelere ulaştırılması ve ekonomik değerinin artırılması hedefleniyor.
Zil üretiminde asırlık yöntemler kullanılıyor
Kürtün zili, fabrikasyon süreçlerden tamamen uzak bir üretim anlayışıyla ortaya çıkıyor. İlçenin Cami Yanı Mahallesi’nde faaliyet gösteren ustalar, hurdacılardan temin edilen musluk ve pirinç atıkları eritip, Harşit Çayı’ndan alınan özel kumla hazırladıkları kalıplarda şekillendiriyor. Yaklaşık 40 farklı türde zil üretilebilen bu el işçiliği sürecinde, her zil kendine has ton ve tınıya sahip oluyor.
Akort işlemiyle net ve yankılı bir ses kazandırılan ziller, dayanıklılıkları ve eşsiz ses yapıları sayesinde özellikle hayvancılıkta tercih ediliyor. Son yıllarda ise dekoratif eşya olarak da rağbet görüyor. Osmanlı’dan günümüze kapı tokmağı olarak da kullanılan ziller, farklı kullanım alanlarıyla dikkat çekiyor.
Kültürel mirasın tescillenmesi hedefleniyor
Gümüşhane Ticaret ve Sanayi Odası Genel Sekreteri Cahit Bal, coğrafi işaret başvurusunun kültürel bir mirasa resmiyet kazandırmak amacıyla yapıldığını belirtti. Gümüşhane Valiliği ve Gümüşhane Üniversitesi’nin de destek verdiği çalışmalar kapsamında, zanaatin UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne aday gösterilebileceği de ifade edildi.
Bal, “Kürtün zili yalnızca bir ürün değil, bu toprakların sesi ve hafızasıdır. El emeğiyle, özel tekniklerle üretiliyor. Geri dönüşümle ortaya çıkması ise hem çevresel hem ekonomik açıdan büyük bir katma değer yaratıyor” dedi. Tescil sürecinin tamamlanmasıyla birlikte, bu özel zanaatın daha geniş pazarlara açılması bekleniyor.
Geri dönüşümle üretiliyor, dünyaya ihraç ediliyor
Kürtün zili, yalnızca Türkiye’nin farklı illerine değil, Avrupa ülkelerine de gönderiliyor. Zil üretimi, ilçede birçok aile için önemli bir geçim kaynağı oluşturuyor. Geri dönüşümden elde edilen metallerin sanatsal bir işçiliğe dönüşmesiyle ortaya çıkan bu ürün, hem çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlıyor hem de bölgeye ekonomik hareketlilik kazandırıyor.
Gümüşhane’nin yerel değerlerinden biri olan Kürtün zili, geçmişten geleceğe uzanan bir ses olarak hem kültürel mirası koruyor hem de sanatsal üretimin gücünü gösteriyor.
