ABD Başkanı Donald Trump’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesinde CAATSA yaptırımlarına ilişkin verdiği mesaj, Türkiye-ABD ilişkilerinde dikkatleri yeniden savunma sanayii başlığına çevirdi. Trump’ın gazetecilerin sorusu üzerine “CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız, dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz” ifadelerini kullanması, uzun süredir iki ülke arasında gerilim konusu olan yaptırımların sona erebileceği şeklinde değerlendirildi. Türkiye’ye Aralık 2020’den bu yana uygulanan CAATSA yaptırımları, Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemi nedeniyle devreye sokulmuştu.
CAATSA Nedir?
CAATSA, “Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası” anlamına gelen Amerikan yasasının kısaltmasıdır. İngilizce adı “Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act” olan yasa, ABD’nin ulusal güvenliğine tehdit olarak gördüğü ülkelere karşı yaptırım uygulanmasını öngörüyor. CAATSA kapsamında İran, Rusya ve Kuzey Kore’ye yönelik yaptırımlar yer alıyor. Yasanın 231. maddesi ise Rusya’nın savunma ya da istihbarat sektörleriyle önemli düzeyde işlem yapan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını zorunlu kılıyor. Türkiye’nin Rusya’dan S-400 savunma sistemi satın alması da bu kapsamda değerlendirilmişti.
Türkiye’ye Neden CAATSA Yaptırımı Uygulandı?
Türkiye’ye CAATSA yaptırımları, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alınması nedeniyle uygulandı. ABD, bu alımı CAATSA’nın 231. maddesi kapsamında değerlendirerek Türkiye’ye yönelik yaptırım sürecini başlattı. Bu süreçte Türkiye, F-35 projesinden çıkarıldı. Dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın başlangıçta yaptırımların hemen uygulanmasını engellediği, ancak Aralık 2020’de baskılar sonucu kararı imzaladığı belirtildi. Böylece Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları resmen devreye girdi. Bu karar, uzun süre Türkiye-ABD ilişkilerinde en önemli kriz başlıklarından biri olarak gündemde kaldı.
Türkiye’ye Uygulanan Yaptırımlar Neleri Kapsıyor?
CAATSA yaptırımları kapsamında Türkiye’nin Savunma Sanayii Başkanlığı ve dört üst düzey yetkilisi hedef alındı. Yaptırımlar arasında Amerikan menşeli savunma ürünleri için ihracat lisanslarının sınırlandırılması, ABD’den ekipman ve teknoloji ihracat lisansı alınamaması, belirli finansman kanallarına erişimin kısıtlanması ve uluslararası finans kuruluşlarının kredilerinden faydalanamama gibi maddeler yer aldı. Ayrıca bazı yetkililer için ABD’ye giriş yasağı da uygulandı. CAATSA yasası, ABD başkanına 12 farklı yaptırım kaleminden en az beşini seçme yetkisi veriyor. Türkiye’ye uygulanan yaptırımlar da bu çerçevede yürürlüğe konuldu.
Trump’tan Yaptırımların Kalkacağı Sinyali
Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde gerçekleşen Erdoğan-Trump görüşmesinde CAATSA yaptırımlarına ilişkin dikkat çeken bir açıklama geldi. ABD Başkanı Donald Trump, gazetecilerin sorusu üzerine “CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız, dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz” dedi. Bu açıklama, Türkiye’ye yönelik yaptırımların sona erebileceğine dair en net mesajlardan biri olarak değerlendirildi. Uzun süredir iki ülke arasında savunma sanayii alanında gerilim yaratan yaptırımların kaldırılması, Ankara-Washington hattında yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Açıklamanın ardından gözler sürecin nasıl işleyeceğine çevrildi.
Yaptırımların Kalkması Ne Anlama Geliyor?
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, Türkiye-ABD ilişkilerinde savunma sanayii başta olmak üzere birçok alanda yeni bir sürecin başlaması anlamına gelebilir. Yaptırımların sona ermesiyle birlikte Savunma Sanayii Başkanlığı ve ilgili yetkililere uygulanan kısıtlamaların kalkması bekleniyor. Bu durum, savunma sanayii alanındaki iş birliğinin yeniden canlanması açısından önemli görülüyor. Ayrıca Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimalinin güçlenmesi de gündeme gelebilir. Trump’ın açıklaması, iki ülke arasında uzun süredir devam eden en önemli gerilim başlıklarından birinin çözüm yoluna girebileceği şeklinde yorumlandı.
