Işık Üniversitesi bünyesindeki Emotics Lab tarafından hazırlanan “Sağlık Dezenformasyonu ve Toplumsal Dirençlilik” araştırmasının sonuçları yayımlandı. Prof. Dr. Seda Demiralp, Doç. Dr. Uğur Özdemir ve Dr. Aykut Öztürk tarafından hazırlanan çalışmada, Türkiye’de aşılarla ilgili yanlış bilgiye açıklık ile kurumsal güven arasındaki ilişki incelendi.
Araştırmaya katılanlara, “Aşılar çocukların gelişimini olumsuz etkileyebilir” ve “Bilim insanları ve doktorlar vatandaşları aşılar konusunda yanlış bilgilendiriyor” ifadeleri yöneltildi. Raporda ilk ifade yaygın bir yanlış inanış, ikinci ifade ise sağlık otoritelerine duyulan güvensizliği ölçen bir gösterge olarak ele alındı.
Doktor ve bilim insanlarına güvensizlik yüzde 44 oldu
Araştırmada katılımcıların yüzde 44’ü, doktorların ve bilim insanlarının vatandaşları aşılar konusunda yanlış bilgilendirdiği görüşüne katıldı.
Bu görüşü açık biçimde reddedenlerin oranı yüzde 26’da kalırken, yaklaşık yüzde 30’luk kesim kararsız kaldı.
Raporda, sağlık dezenformasyonuna karşı toplumsal direncin yalnızca verilen bilgiyle değil, bilgiyi aktaran kişi ve kurumlara duyulan güvenle de bağlantılı olduğu belirtildi.
Aşıların çocuklara zarar verdiği iddiasını yüzde 36 reddetti
Araştırmada “Aşılar çocukların gelişimini olumsuz etkileyebilir” ifadesine verilen yanıtlar da yer aldı.
Katılımcıların yüzde 36’sı bu ifadeyi net biçimde reddederken, yüzde 33’ü ifadeye katıldı. Yüzde 30’luk kesim ise kararsız kaldı.
Araştırma raporunda söz konusu ifade aşı güvenliğiyle ilgili yaygın bir yanlış inanış olarak tanımlandı.
Güvensizlik arttıkça dezenformasyona açıklık da yükseldi
Toplumsal güvensizliği düşük olan kişiler arasında aşı dezenformasyonuna açık olanların oranı yüzde 24 olarak ölçüldü.
Toplumsal güvensizliğin yüksek olduğu grupta ise bu oran yüzde 58’e yükseldi.
Araştırmacılar, yaş, cinsiyet, eğitim ve diğer değişkenler birlikte değerlendirildiğinde aşı dezenformasyonuna açıklıkla en güçlü ve tutarlı ilişkinin toplumsal güvensizlikte görüldüğünü belirtti.
Gençlerde kararsızlık yüzde 40’ın üzerine çıktı
Araştırmada 18-24 yaş grubunun hem aşı güvenliği hem de doktorlara güven konusunda diğer yaş gruplarına göre daha fazla kararsız kaldığı görüldü.
Bu yaş grubunda her iki soruda da kararsızların oranının yüzde 40’ın üzerine çıktığı belirtildi.
Raporda gençlerin aşı güvenliği ve sağlık otoritelerine güven konularındaki tutumlarının diğer yaş gruplarına göre daha az kesin olduğu ifade edildi.
Araştırma 1500 kişiyle yapıldı
Emotics Lab ve Segmenta Araştırma iş birliğiyle gerçekleştirilen saha çalışması 6-9 Nisan 2026 tarihleri arasında yapıldı.
CAWI yöntemiyle gerçekleştirilen araştırmaya Türkiye genelinden 1500 kişi katıldı. Örneklem yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve coğrafi bölge bakımından Türkiye nüfusunu temsil edecek şekilde oluşturuldu ve siyasi tercihlere göre ağırlıklandırıldı.
Raporda açıklanan yüzdelerin ağırlıklı değerler olduğu belirtildi.
Raporda güven vurgusu yapıldı
Araştırmacılar, sağlık dezenformasyonuyla mücadelede yalnızca doğru bilginin tekrar edilmesinin yeterli olmayabileceğini değerlendirdi.
Raporda, doktorlara ve bilim insanlarına güvenin düşük olduğu gruplarda sağlık iletişiminde güvenin yeniden kurulmasına yönelik çalışmaların önem taşıdığı belirtildi.
Ayrıca aile hekimleri, yerel sağlık çalışanları ve toplum içinde güvenilir kabul edilen kişilerin sağlık iletişiminde daha fazla rol üstlenebileceği ifade edildi.
