Dizel Araç Sahiplerine Kötü Haber
Küresel akaryakıt piyasasında dizel alarmı veriliyor. Rusya’nın iç piyasadaki akaryakıt arzını artırmak amacıyla dizel ihracatını durdurması, düşük stoklar ve Orta Doğu’da İran gerilimi nedeniyle Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan sevkiyat aksaklıklarıyla birleşince motorin piyasasında yeni bir kriz ihtimali gündeme geldi. Avrupa’da dizelin ham petrole göre primi varil başına 60,70 dolara kadar yükselirken, uzmanlar fiyat artışlarının yalnızca araç sahiplerini değil; tarım, lojistik, sanayi, inşaat ve taşımacılık sektörlerini de doğrudan etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
Küresel Dizel Arzında Sıkışma Riski
Rusya’nın dizel ihracatına getirdiği yasak, küresel piyasada arz endişesini artırdı. Dünyanın en büyük ikinci dizel ihracatçısı olan Rusya’nın piyasaya ürün vermeyi kısıtlaması, zaten düşük seviyede bulunan stoklar nedeniyle piyasalarda alarm zillerini çaldırdı. Ukrayna’nın uzun menzilli insansız hava aracı saldırılarıyla Rus rafinerilerinde oluşturduğu hasar da bu tabloyu daha kritik hale getirdi. Rafineri kapasitesindeki kayıplar, Rusya’nın dizel üretimi ve ihracatındaki düşüşün temel nedenleri arasında gösteriliyor.
İran Gerilimi İkinci Darbe Oldu
Rusya’nın ihracat yasağı, Orta Doğu’da tansiyonun yeniden yükseldiği bir döneme denk geldi. ABD Başkanı Donald Trump’ın “ateşkes bitti” açıklamasının ardından Hürmüz Boğazı çevresindeki risklerin arttığı belirtiliyor. İran saldırıları ihtimali nedeniyle Körfez üzerinden yapılan dizel ve petrol ürünü sevkiyatlarının yavaşladığı ifade ediliyor. Bu gelişme, dizel piyasasında aynı anda iki büyük baskı oluşturdu: Rusya’nın ihracat yasağı ve Hürmüz kaynaklı sevkiyat riski.
Avrupa’da Dizel Primi Sert Yükseldi
Arz endişeleri fiyatlara da yansıdı. Avrupa’da toptan dizel fiyatlarının ham petrole göre primi varil başına 60,70 dolara kadar çıktı. Ham petrol fiyatları İran savaşı sırasında 100 doların üzerine çıktıktan sonra yaklaşık 70 dolar seviyesine gerilese de dizel fiyatlarında aynı ölçüde düşüş yaşanmadı. Dizelin varil bazında yaklaşık 135 dolar seviyesine yakın işlem görmesi, işlenmiş ürün piyasasında sıkışmanın sürdüğünü gösterdi. Uzmanlara göre asıl sorun ham petrolden çok rafineri ürünlerinde yaşanıyor.
“Dünya Mevcut Talebi Karşılayacak Kadar Dizel Üretmiyor”
Wood Mackenzie rafineri uzmanı Alan Gelder, krizin ne kadar süreceğinin kritik olduğunu belirtti. Gelder’e göre Rusya’nın ihracat yasağıyla birlikte dünya mevcut talebi karşılayacak kadar dizel üretmiyor. Sürecin uzaması halinde piyasanın çok daha karmaşık hale gelebileceği uyarısı yapılıyor. Dizelin yalnızca otomobiller için değil; tarım, lojistik, sanayi, inşaat ve deniz taşımacılığı için de kritik bir yakıt olması, olası fiyat artışlarının etkisini daha geniş bir alana yayıyor.
En Kırılgan Bölgeler Öne Çıkıyor
Enerji veri şirketi Sparta’dan Neil Crosby’ye göre Rusya’nın ihracat yasağı, özellikle alım gücü Avrupa ve ABD’ye göre daha düşük olan bölgelerde arz sıkıntısı yaratabilir. Afrika, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya’daki ülkelerin daha pahalı alternatif dizel kaynaklarına erişmekte zorlanabileceği belirtiliyor. Bu ülkelerin Avrupa ve ABD ile aynı ürün için rekabete girmesi, küresel dizel fiyatlarını daha da yukarı çekebilir.
Türkiye ve Brezilya Önemli Alıcılar Arasındaydı
Rusya normal şartlarda günde yaklaşık 700 bin ila 800 bin varil dizel ihraç ediyordu. Avrupa’nın 2022’de Ukrayna savaşı sonrası Rus ürünlerinden uzaklaşmasının ardından bu ihracatın önemli bir bölümü Brezilya ve Türkiye gibi ülkelere yönelmişti. Ancak Rusya’nın deniz yoluyla dizel ihracatı haziran ayında yaklaşık 260 bin varile kadar geriledi. Bu seviye, son 10 yılın en düşük aylık ihracat miktarlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Rus Rafinerilerinde Ağır Hasar
Kpler analisti Nikhil Dubey’e göre Ukrayna’nın saldırıları, Rusya’nın rafineri kapasitesinin yüzde 45’ine kadarını devre dışı bırakmış olabilir. Hasar gören rafinerilerin onarımının aylar, hatta bazı durumlarda yıllar sürebileceği belirtiliyor. Batı yaptırımları nedeniyle Rusya’nın karmaşık rafineri parçalarını ithal etmekte zorlanması da onarım sürecini uzatabilecek bir unsur olarak görülüyor. Rusya’da bazı bölgelerde sürücülerin akaryakıt için uzun kuyruklarda beklediği aktarılıyor.
ABD Stokları da Alarm Veriyor
Dizel piyasasındaki sıkışma yalnızca Rusya ve Avrupa ile sınırlı değil. Dünyanın en büyük dizel ihracatçısı olan ABD’de de distilat stoklarının 23 yılın en düşük seviyelerine yakın seyrettiği belirtiliyor. Stokların düşük seviyede kalması halinde ABD’de fiyatların yükselebileceği ve ihracatın daha az cazip hale gelebileceği ifade ediliyor. Bu durum, küresel piyasada alternatif tedarik arayan ülkeler için koşulları daha da zorlaştırabilir.
Enflasyonla Mücadeleye Yeni Tehdit
Dizel fiyatlarında kalıcı yükseliş, enflasyonla mücadeleyi de zorlaştırabilecek bir başlık olarak öne çıkıyor. Motorin; kamyon taşımacılığı, tarımsal üretim, madencilik, sanayi ve lojistik zincirinin ana girdilerinden biri olduğu için maliyet artışları kısa sürede birçok ürüne yansıyabiliyor. Bu nedenle Rusya’nın ihracat yasağı ve İran kaynaklı sevkiyat riskleri, yalnızca enerji piyasalarının değil, küresel enflasyon görünümünün de önemli kırılganlıklarından biri haline geldi.
Küresel dizel piyasasında yaşanan sıkışma, araç sahiplerinden çiftçilere, taşımacılardan sanayicilere kadar geniş bir kesimi etkileyebilecek yeni bir maliyet dalgasının habercisi olarak görülüyor. Rusya’nın ihracat yasağı, Hürmüz Boğazı çevresindeki sevkiyat riskleri ve düşük stoklar, motorin fiyatlarının önümüzdeki dönemde daha yakından izlenmesine neden olacak.
