İş hayatında en çok kafa karıştıran konulardan biri olan ihbar tazminatı, sadece işverenin işçiye ödediği bir meblağ olarak bilinse de aslında karşılıklı bir yükümlülüktür. Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde, tarafların yollarını ayırmadan önce belirli bir süre önceden bildirimde bulunması yasal bir zorunluluktur. Bu kurala uymayan taraf, karşı tarafa çalışma süresine eşdeğer bir tazminat ödemekle yükümlü tutulur. Özellikle istifa sürecindeki çalışanların "ihbar süresi" kavramına dikkat etmemesi, son maaşlarından ciddi kesintiler yapılmasına yol açabiliyor.
Çalışma Süresine Göre İhbar Süreleri Nasıl Hesaplanır?
İş Kanunu’na göre bildirim süreleri, işçinin o iş yerindeki kıdemine yani çalışma süresine göre kademeli olarak artmaktadır. Eğer işçinin çalışması 6 aydan az sürmüşse 2 hafta, 6 ay ile 1,5 yıl arasındaysa 4 hafta, 1,5 yıl ile 3 yıl arasındaysa 6 hafta ve 3 yıldan fazla sürmüşse tam 8 hafta önceden yazılı bildirim yapılması gerekir. Bu süreler yasal asgari sınırlardır ve iş sözleşmeleriyle artırılabilir ancak asla azaltılamaz. Bildirim süresine uymadan işten ayrılan işçi veya işçiyi kapı önüne koyan işveren, bu sürenin ücretini tazminat olarak öder.
Hangi Durumlarda İhbar Tazminatı Ödenmez?
Her işten ayrılış ihbar tazminatı doğurmaz. Yasalarımızda "haklı nedenle fesih" ve bazı özel durumlar bu zorunluluğu ortadan kaldırır. Özellikle askerlik nedeniyle işten ayrılanlar veya emeklilik hakkını kazanan çalışanlar için ihbar süresine uyma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ayrıca, işçinin sağlığının iş nedeniyle tehlikeye girmesi, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları (maaşın ödenmemesi, mobbing, taciz vb.) durumunda işçi derhal istifa edebilir. Bu durumlarda işçi tazminat ödemediği gibi, şartları oluşmuşsa kıdem tazminatını da talep edebilir.
İşveren İçin Haklı Fesih Şartları Nelerdir?
Tıpkı işçi gibi işveren de belirli "haklı nedenler" oluştuğunda ihbar süresini beklemeden sözleşmeyi feshine gidebilir. İşçinin işe girerken yalan beyanda bulunması, iş yerinde hırsızlık yapması, izinsiz olarak ardı ardına 2 iş günü devamsızlık yapması veya iş güvenliğini tehlikeye atması gibi durumlar ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık teşkil eder. Bu gibi hallerde işveren işçiyi tazminatsız olarak işten çıkarabilir. Unutulmamalıdır ki; haklı nedenle fesih yapan taraf ihbar tazminatı ödemez ancak aynı zamanda karşı taraftan ihbar tazminatı da talep edemez.
