Prof. Dr. Osman Bektaş, Ana Marmara Fayı’nın deniz altındaki hareketlerine ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Tekrarlayan küçük depremlerden elde edilen verilere işaret eden Bektaş, fayın bazı kesimlerinin tamamen kilitli olmayabileceğini, derinlerde yavaş ve sürekli hareketin görülebileceğini belirtti. Bektaş’ın aktardığı çalışmalara göre fayın 10-20 kilometre derinlikteki hareket hızı yılda 33 ila 57 milimetreye ulaşabiliyor olabilir. Ancak bu hareketin tamamının büyük deprem için enerji biriktirdiği anlamına gelmediğini vurgulayan Bektaş, 6 ve üzeri deprem üretebilecek bölümün daha sınırlı olabileceğini değerlendirdi.
Osman Bektaş Marmara Fayı için ne söyledi?
Prof. Dr. Osman Bektaş, “Marmara sil baştan” başlığıyla yaptığı değerlendirmede Ana Marmara Fayı’nın bütün kesimlerinin aynı mekanizmayla hareket etmeyebileceğine dikkat çekti.
Bektaş’a göre fayın bazı bölümleri kilitliyken, bazı kesimlerinde hareket yavaş ve sürekli şekilde gerçekleşiyor olabilir.
Bu durum, Marmara Denizi altındaki fay sisteminin tek parça ve tamamen kilitli bir yapı olarak değerlendirilmesinden daha karmaşık bir tabloya işaret ediyor.
Bektaş’ın açıklamaları bilimsel çalışmalardan elde edilen verilere dayanan bir değerlendirme niteliği taşıyor.
Marmara Denizi’ndeki küçük depremler ne anlatıyor?
Bektaş, özellikle Batı Sırtı ve Orta Marmara Çukuru’nda aynı bölgelerde tekrarlayan küçük depremlere dikkat çekti.
Bu tür tekrar eden depremler, fayın kilometrelerce derinlikte nasıl hareket ettiğinin anlaşılması açısından bilim insanlarına önemli veriler sağlayabiliyor.
Bektaş’ın Uchida’nın 2019 tarihli çalışmasına dayandırdığı verilere göre Ana Marmara Fayı’nın 10 ila 20 kilometre derinlikte yılda 33 ila 57 milimetre hareket ediyor olabileceği değerlendiriliyor.
“Karadaki hareketin yaklaşık iki katına çıkabiliyor”
Osman Bektaş, fayın derinlerdeki kayma hızının Anadolu ile Avrasya arasındaki levha hareketinden daha yüksek olabileceğini söyledi.
Aktarılan değerlendirmeye göre Ana Marmara Fayı’nın bazı derin kesimlerindeki hareket, karadaki levha hareketinin yaklaşık iki katına ulaşabiliyor.
Ancak Bektaş burada önemli bir ayrım yapıyor.
Fayın hızlı hareket etmesinin, bu hareketin tamamının büyük bir deprem için enerji biriktirdiği anlamına gelmediğini belirtiyor.
Marmara Fayı’nda “creep” ihtimali gündemde
Bektaş’ın üzerinde durduğu kavramlardan biri de bilimsel literatürde “creep” olarak adlandırılan yavaş fay hareketi.
Bu durumda fay tamamen kilitlenmek yerine çok düşük hızlarda sürekli şekilde hareket etmeye devam ediyor.
Böyle bir mekanizmada biriken hareketin bir kısmı ani kırılmalar yerine yavaş sürünme yoluyla karşılanabiliyor.
Bektaş, Marmara Fayı’nın derin kesimlerindeki hareketin bir bölümünün bu şekilde gerçekleşiyor olabileceğini değerlendiriyor.
Asıl kilitli bölüm nerede olabilir?
Bektaş’a göre hareketin önemli bir kısmı yaklaşık 8 kilometre kalınlığındaki, tam olarak taşlaşmamış ve kısmen kilitli tortul tabakada karşılanıyor olabilir.
Bu bölümde daha küçük depremler ve yüzeysel yavaş hareketlerin meydana geldiğini değerlendiren Bektaş, hareketin tamamının güçlü bir deprem için birikmeyebileceğini ifade etti.
Bektaş, “Geri kalan hareket ise muhtemelen tam taşlaşmamış, 8 km kalınlığındaki, kısmi kilitli sediman örtüsünde daha küçük depremler ve yüzeysel creep ile tüketiliyor” ifadelerini kullandı.
Marmara’da 6 ve üzeri deprem açıklaması
Prof. Dr. Osman Bektaş’ın dikkat çektiği en önemli noktalardan biri, 6 ve üzeri büyüklükte deprem üretebilecek kilitli kesimin kalınlığı oldu.
Yamamoto’nun 2019 tarihli çalışmasına atıfta bulunan Bektaş, faydaki hareketin tamamının büyük deprem üretmeyebileceğini belirtti.
Bektaş’a göre yaklaşık 3 kilometre kalınlığındaki soğuk, kırılgan ve tamamen kilitli kabuk bölümü, 6 ve üzeri büyüklükte depremler oluşturabilecek bölüm olabilir.
Bu ifade kesin bir deprem tahmini değil, fayın mekanizmasına ilişkin bilimsel bir değerlendirme niteliği taşıyor.
Marmara Fayı için öne çıkan değerlendirmeler
| Başlık | Bektaş’ın aktardığı değerlendirme |
|---|---|
| Derinlik | 10-20 kilometre |
| Olası kayma hızı | Yılda 33-57 mm |
| Kısmen kilitli tortul tabaka | Yaklaşık 8 km |
| Tam kilitli kırılgan bölüm | Yaklaşık 3 km |
| Hareket biçimi | Kısmen yavaş sürünme (creep) olabilir |
| 6+ deprem potansiyeli | Tam kilitli kesimle ilişkili olabilir |
Marmara Fayı’nın tamamı aynı şekilde davranmıyor olabilir
Ana Marmara Fayı ile ilgili geçmiş çalışmalarda, Kuzey Anadolu Fayı’nın Marmara Denizi altındaki önemli bölümlerinde gerilim biriktiği ve bazı segmentlerin kilitli olduğu görüşü öne çıkıyordu.
Bektaş’ın gündeme getirdiği tekrar eden deprem verileri ise tablonun daha karmaşık olabileceğine işaret ediyor.
Buna göre fayın bazı bölümleri derinlerde sürekli hareket ederken, tamamen kilitli ve daha büyük deprem üretme potansiyeli taşıyan kesim daha sınırlı olabilir.
Bu açıklama deprem tarihi veriyor mu?
Bektaş’ın değerlendirmelerinde Marmara’da bir depremin hangi gün veya ne zaman gerçekleşeceğine ilişkin bir tarih ya da zaman tahmini bulunmuyor.
Açıklamalar, fayın derinlerdeki hareket biçiminin ve hangi kesimlerin kilitli olabileceğinin anlaşılmasına yönelik bilimsel değerlendirmelere dayanıyor.
Bu nedenle “6 ve üzeri deprem” ifadesi, belirli bir tarihte kesin olarak böyle bir deprem yaşanacağı anlamına gelmiyor.
