Karadeniz’de Gemi Saldırıları: Tahıl Koridoru Önerisi
Samsun Limanı’nın coğrafi konumu nedeniyle savaştan en fazla etkilenen Türk limanları arasında bulunduğunu belirten Uzun, aynı risklerin Trabzon Limanı gibi diğer Karadeniz limanları açısından da geçerli olduğunu söyledi. Artan sigorta ve navlun maliyetleri ile güvenlik endişelerinin sefer iptallerine yol açabildiğini ifade eden Uzun, kalıcı çözüm için Tahıl Koridoru Anlaşması’na benzer uzun vadeli ve sürdürülebilir bir deniz koridoru oluşturulmasını önerdi.
Samsun ve Trabzon Limanları İçin Risk Uyarısı
Dr. Sümeyye Uzun, Samsun Limanı’nın Rusya, Ukrayna ve diğer Karadeniz ülkeleriyle ticarette önemli bir lojistik bağlantı noktası olduğunu belirtti.
Saldırılarda hasar gören gemilerin Samsun Limanı’na getirilmesinin limana ticari faaliyetlerinin yanında doğal bir sığınak görevi de kazandırdığını ifade eden Uzun, bunun onarım ve liman hizmetlerinde avantaj oluşturabileceğini söyledi.
Ancak bu avantajın Karadeniz’de artan can güvenliği riski, ticaret hacmindeki kayıp ve lojistik faaliyetlerdeki gerilemeyi telafi edemeyeceğini vurguladı.
Uzun, “Samsun Limanı’nın karşı karşıya kaldığı riskler, Trabzon Limanı gibi diğer Karadeniz limanları için de geçerli” dedi.
“Alternatif Güzergâhlar Tam İkame Olamaz”
Karadeniz’de yaşanan güvenlik sorunları nedeniyle Türk firmalarının farklı ulaşım koridorlarına yönelebileceğini belirten Uzun, bu seçeneklerin kapasitesinin sınırlı olduğunu söyledi.
Ukrayna ile ticaretin Romanya ve Bulgaristan, Rusya ile ticaretin ise Gürcistan veya Azerbaycan üzerinden yapılabileceğini ifade eden Uzun, söz konusu güzergâhların halihazırda kullanıldığını kaydetti.
Ancak bu yolların daha düşük hacimli taşımacılığa uygun olduğunu belirten Uzun, Karadeniz üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatın tamamını karşılayabilecek kapasiteye sahip olmadıklarını söyledi.
Uzun’a göre Balkan ve Kafkasya koridorları ancak tamamlayıcı güzergâh olabilir.
Karadeniz Üzerinden Ticaret “Neredeyse Zorunluluk”
Alternatif yolların maliyetlerine dikkat çeken Uzun, Romanya-Bulgaristan koridorunda Tuna Nehri’nin derinlik sınırlamalarının yüksek tonajlı gemiler açısından sorun oluşturduğunu ifade etti.
Büyük gemilerdeki yüklerin daha küçük tonajlı gemilere aktarılmasının hem zaman hem de maliyet açısından firmalara ek yük getireceğini belirtti.
Ukrayna ile Avrupa ve Türkiye arasındaki demir yolu hatlarının ray açıklıklarının farklı olmasının da önemli bir sorun olduğunu söyleyen Uzun, kara yolu taşımacılığının ise deniz yoluna göre daha küçük miktarlarda yük taşıdığını ve daha fazla yakıt tükettiğini ifade etti.
Bu nedenle Karadeniz ticaretinin deniz üzerinden devam etmesini neredeyse bir zorunluluk olarak değerlendirdi.
Türkiye’nin Rusya ve Ukrayna Ticaretinde Daralma
Sümeyye Uzun, güvenlik sorunlarının Türkiye’nin Rusya ve Ukrayna ile yaptığı dış ticarette de etkisini gösterdiğini söyledi.
TÜİK verilerine göre Türkiye’nin iki ülkeyle toplam dış ticaret hacminin 2024 yılında 58,8 milyar dolar olduğunu belirten Uzun, bu rakamın 2025 yılında 55,8 milyar dolara gerilediğini aktardı.
Bunun yaklaşık yüzde 5,13’lük bir düşüş anlamına geldiğini ifade eden Uzun, güvenlik risklerinin devam etmesi halinde daralmanın daha da derinleşebileceğini savundu.
Taşımacılık şirketlerinin gemilerini Rusya ve Ukrayna limanlarına göndermek istememelerinin de bu riskin işaretlerinden biri olduğunu belirtti.
Gıda ve Enerji Maliyetlerine Dikkat Çekti
Uzun, Karadeniz seferlerinin tamamen durdurulmasının yalnızca lojistik şirketlerini değil, Türkiye’nin gıda ve enerji tedarikini de etkileyebileceğini söyledi.
Karadeniz’in dünya ticaretinde önemli bir tahıl ve enerji geçiş güzergâhı olduğunu belirten Uzun, ticarette yaşanabilecek aksamaların firmalarda gelir ve istihdam kaybına yol açabileceğini ifade etti.
Türkiye’nin Rusya ve Ukrayna’dan yaptığı tahıl, petrol ve diğer sanayi girdileri ithalatının aksamasının üretim maliyetlerini artırabileceğini belirten Uzun, bunun enflasyon üzerinde de yeni baskı oluşturabileceğini söyledi.
Özellikle düşük kâr marjıyla çalışan işletmeler ile bozulabilir ürün ticareti yapan firmaların daha fazla etkilenebileceğini kaydetti.
“Tahıl Koridoru’na Benzer Deniz Koridoru Açılmalı”
Dr. Sümeyye Uzun, Karadeniz’deki ticaretin sürdürülebilmesi için diplomatik bir çözüm gerektiğini söyledi.
Tahıl Koridoru Anlaşması’na benzer ancak daha uzun vadeli ve sürdürülebilir bir deniz koridorunun oluşturulması gerektiğini ifade eden Uzun, 2022 yılında Tahıl Koridoru Anlaşması yürürlükteyken Türkiye’nin Ukrayna ve Rusya ile dış ticaretinin 2021’e göre yaklaşık yüzde 79,6 arttığını belirtti.
Türkiye’nin saldırıların durdurulması veya güvenli bir deniz koridorunun oluşturulması konusunda stratejik bir arabulucu rolü üstlenebileceğini ifade eden Uzun, Montrö Sözleşmesi kapsamında boğazların kontrol edilmesinin de Türkiye’nin bölgedeki konumunu güçlendirdiğini söyledi.
Mürettebatın Can Güvenliği Ön Planda
Uzun, yaşanan saldırıların yalnızca ekonomik sonuçlarla değerlendirilmemesi gerektiğini de vurguladı.
Ticari gemilere yönelik saldırılarda denizcilerin hayatını kaybetmesinin can güvenliği riskini açık biçimde ortaya koyduğunu belirten Uzun, bu sorunun şirketlerin tek başına çözebileceği bir mesele olmadığını söyledi.
Konunun hukuk, diplomasi ve devletler arası iş birliği çerçevesinde ele alınması gerektiğini ifade eden Uzun, tarafsız ve sivil gemilerde çalışan mürettebatın hedef haline gelmesinin psikolojik açıdan da ciddi sonuçlar oluşturduğunu dile getirdi.
Uzun, savaşın en ağır bedelini çoğu zaman karar süreçlerinde söz hakkı bulunmayan insanların ödediğini ifade etti.
Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıların sürmesi, Samsun ve Trabzon dahil bölge limanları açısından güvenlik, ticaret ve lojistik risklerini artırıyor. Dr. Sümeyye Uzun, alternatif güzergâhların Karadeniz’in yerini alamayacağını belirterek uzun vadeli bir deniz koridoru için diplomatik adım çağrısında bulundu. Siz de Karadeniz’de güvenli ticaret koridoru oluşturulması önerisine ilişkin görüşlerinizi paylaşabilirsiniz.
