Trabzon'da 210 Tescilli Cami Kültürel Mirası Yaşatıyor
Tarihî dokusuyla dikkat çeken Trabzon, 210 taşınmaz kültür varlığı camiye ev sahipliği yaparak Anadolu’nun önemli Türk-İslam merkezlerinden biri olma özelliğini sürdürüyor. Kent genelindeki bu tescilli camilerin 94’ü vakıf cami statüsünde yer alırken, en fazla tescilli cami 20 cami ile Sürmene ilçesinde bulunuyor. Şehrin merkez ilçesi Ortahisar’da ise 40 tescilli cami kayıtlı. Her biri özgün mimarisi, geçmişi ve sanat değeriyle dikkat çeken camiler, Trabzon’un kültürel mirasını yaşatmaya devam ediyor.
En eski cami: İçkale, en anıtsal camiler: Gülbahar Hatun ve İskender Paşa
Trabzon’daki tescilli camiler arasında en eskisi, 1470 yılında inşa edilen İçkale Camii olarak öne çıkıyor. Bahçecik Mahallesi’nde yer alan bu yapı, şehrin erken dönem Türk-İslam izlerini taşıyor.
Kentin simgesel camilerinden olan Gülbahar Hatun Camii ve İskender Paşa Camii ise mimari ihtişamlarıyla öne çıkıyor. Gülbahar Hatun Camii, Yavuz Sultan Selim’in annesi adına 1514 yılında yaptırılırken; İskender Paşa Camii, Trabzon’un imarına büyük katkılar sağlayan bir Osmanlı valisinin eseri olarak dikkat çekiyor. Her iki cami de Trabzon’daki Osmanlı dönemine ait en anıtsal yapılardan kabul ediliyor.
Kiliseden camiye dönüştürülen tarihî yapılar
Trabzon’daki bazı camiler, geçmişte farklı işlevlere sahip yapılar olarak kullanıldıktan sonra camiye dönüştürülmüş. Bunların başında, 10. yüzyılda inşa edilen ve fetihle birlikte camiye çevrilen Ortahisar Büyük Fatih Camii ile 13. yüzyıla ait Yeni Cuma Camii geliyor.
En dikkat çeken yapılardan biri olan Ayasofya Camii ise 13. yüzyılda kilise olarak inşa edildi, 1461’de camiye çevrildi, 1916’da Rus işgalinde karargâh olarak kullanıldı ve 1964 yılında müzeye dönüştürüldü. 2013’ten bu yana yeniden cami olarak hizmet veriyor. Bu dönüşümler, Trabzon’un çok katmanlı tarihinin somut izlerini taşıyor.
Ahşap işlemeli camiler kırsal mirası yaşatıyor
Trabzon’un kültürel mirası sadece taş yapılardan ibaret değil. Özellikle 19. yüzyılda yöre mimarisine uygun olarak inşa edilen ahşap camiler, zengin tezyinatlarıyla adeta açık hava sanat galerisi niteliği taşıyor. Harim kapılarından mihraplara, tavan göbeklerinden mahfil katlarına kadar her detayı özenle işlenmiş bu camiler; Sürmene, Çaykara, Of, Dernekpazarı, Araklı ve Akçaabat gibi ilçelerde yoğunluk gösteriyor.
Öne çıkan ahşap camiler arasında:
Araklı-Turnalı,
Çaykara-Filak, Kabataş,
Dernekpazarı-Günebakan,
Sürmene-Karacakaya,
Of-Bölümlü Mithatpaşa Camii yer alıyor.
Bu yapılar, bölge halkının yerel imkânlarla inşa ettiği ama zamanla tarihî ve kültürel değeri artan ibadethaneler olarak öne çıkıyor.
Vakıf bilinci ve restorasyonlarla ayakta kalıyorlar
Trabzon’daki yaklaşık 100 vakıf camisinin sağlam ve özgün biçimde günümüze ulaşmasında, yürütülen restorasyon çalışmalarının yanı sıra vakıf bilincinin toplumda güçlü biçimde yerleşmiş olması etkili oluyor. Özellikle mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait olan camiler, profesyonel çalışmalarla korunurken; yerel halkın katkısıyla ayakta kalan yapılar da bölgenin kültürel sürekliliğini simgeliyor.
Trabzon’un dört bir yanına yayılmış bu camiler, sadece ibadethane değil; aynı zamanda tarihî hafıza, sanat ve kültürün taşıyıcıları olarak varlıklarını sürdürüyor.
