Trabzon Dondurması artık resmen şehir markası: İşte farkını yaratan detay
Trabzon’un gastronomi mirasının önemli parçalarından biri olan Trabzon Dondurması, coğrafi işaret tesciliyle birlikte resmen koruma altına alındı. Yüzlerce yıllık üretim kültürüne dayanan ve özellikle Hamsiköy ile çevresindeki sütlerin kullanılmasıyla öne çıkan Trabzon Dondurması, bundan böyle yalnızca yöresel bir lezzet değil, tescilli bir şehir markası olarak anılacak.
Trabzon Dondurması tescillendi: Asıl hikâye şimdi başlıyor
Trabzon’un asırlık lezzet miraslarından biri daha resmiyet kazandı. Şehirle özdeşleşen Trabzon Dondurması, coğrafi işaret alarak Trabzon’un gastronomi kültürünün önemli değerleri arasındaki yerini aldı. Yalnızca bir dondurma çeşidinin tescillenmesinden öte anlam taşıyan bu süreç, Trabzon’un geleneksel üretim kültürünün, geçmişten bugüne aktarılan lezzet hafızasının ve yöresel değerlerinin kayıt altına alınması açısından da büyük önem taşıyor. Trabzon Dondurması’nın coğrafi işaret sürecinin başlangıcında ise dikkat çekici bir soru vardı: “Bu kadar özel ve köklü bir ürünün neden coğrafi işareti yok?” Bu sorunun etrafında şekillenen çalışmalar, akademik araştırmalar, üreticilerin katkıları, üniversitelerde gerçekleştirilen analizler ve Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası’nın süreci sahiplenmesiyle somut bir sonuca ulaştı. Trabzon’un yaylalarında ve özellikle Hamsiköy çevresinde elde edilen sütlerin kullanılması, sütün uzun süre kaynatılarak yoğunlaştırılması, Trabzon Sadesi ve özel salep kullanımı gibi özellikleriyle diğer dondurmalardan ayrılan Trabzon Dondurması, artık coğrafi işaretli bir şehir markası olarak geleceğe taşınacak. Sürecin nasıl başladığını ve Trabzon Dondurması’nın tarihsel ve bilimsel özelliklerini Doç. Dr. Mehmet Akif Şen, tescil sürecindeki öncülüğü ve üretici perspektifini ise Lokma Tatlı Dünyası kurucusu ve Lokdo Dondurma markasının temsilcisi Bekir Aktürk anlattı.
GELENEKTEN GELECEĞE TRABZON DONDURMASI
TAKA: Bugün Trabzon için tarihi bir gelişmenin sevincini yaşıyoruz. Trabzon Dondurması’nın coğrafi işaret tescili alması, şehrimizin gastronomi tarihi açısından önemli bir dönüm noktası oldu. Fikrin ortaya çıkışından başvuru aşamasına kadar önemli emekleriniz olduğunu biliyoruz. Öncelikle bu hikâye nasıl başladı? Sayın Doç. Dr. Mehmet Akif Şen, bu sürecin başlangıcını sizden dinleyelim?
DOÇ. DR. MEHMET AKİF ŞEN: Trabzon Dondurması aslında yüzlerce yıllık bir kültürün ürünüdür. Yaptığımız araştırmalarda, eski dönemlerde kar kuyularında muhafaza edilen karlarla hazırlanan dondurma geleneğinin bölgemizde önemli bir geçmişe sahip olduğunu gördük. Dolayısıyla bugün konuştuğumuz ürün, yalnızca günümüzde ortaya çıkmış bir lezzet değildir. Geçmişten bugüne uzanan bir kültürel mirasın devamıdır. Benim uzmanlık alanım dondurma. Doktora çalışmam dondurma üzerine ve bu konuda uluslararası bilimsel çalışmalarım bulunuyor. Dondurma üzerine akademik çalışmalarımın olması, çocukluğumdan bu yana lezzeti damaklarımızda kalan Trabzon Dondurması’nı da bilimsel açıdan ele almam gerektiğini ortaya koydu. Bu nedenle hazırladığım gastronomi çalışmalarında ve yayımlanan kitaplarda Trabzon Dondurması’nın tarihsel değerine özellikle yer verdik.
HAMSİKÖY SÜTÜNDEN GELEN LEZZET
Trabzon Dondurması’nı diğer ürünlerden ayıran çok önemli özellikler var. Özellikle Hamsiköy ve bölge sütlerinden elde edilen tam yağlı sütün kullanılması, bu sütün saatlerce kaynatılarak yoğunlaştırılması, Trabzon Sadesi’nin kattığı kendine özgü aroma ve özel salep dengesi ürüne karakter kazandırıyor. Bunun yanında yüksek kuru madde oranı ve diğer birçok dondurmaya göre daha az şeker içermesi de ürünün öne çıkan özellikleri arasında.
Bir gün Lokma Tatlı Dünyası ve LOKDO Dondurma markasının sahibi Bekir Aktürk ile bu konuları konuşurken kendisine çok önemli bir soru yönelttim: “Bu kadar özgün ve köklü bir ürünün neden coğrafi işareti yok?” Aslında süreci başlatan görüşme bu oldu. Kendisine, bunun çok önemli bir lezzet olduğunu ve kesinlikle coğrafi işaretinin alınması gerektiğini ifade ettim. Ardından gerekli araştırmaları yaptık, tarihsel kayıtları topladık ve ürünün teknik özelliklerini ortaya koymaya başladık.
BEKİR AKTÜRK’ÜN YOĞUN GAYRETİ VAR
Bekir Bey de Trabzon’daki diğer üreticilerle temasa geçti. Farklı üreticilerden örnekler toplandı ve bu numuneler Atatürk Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü’nde analiz edildi. Gelen sonuçlar raporlaştırıldı ve Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası üzerinden Türk Patent ve Marka Kurumu’na iletildi. Sonrasında Trabzon Ticaret ve Sanayi Odamızın süreci sahiplenmesiyle birlikte çalışmalar resmiyet kazandı. Bugün geldiğimiz noktada aslında yalnızca bir ürünün tescilinden söz etmiyoruz. Trabzon’un gastronomi hafızasının tescillenmesinden söz ediyoruz.
“BU ÜRÜNÜN KORUNMASI GEREKTİĞİNE İNANDIK”
TAKA: Bekir Bey, hocamızın bahsettiği o sorunun sahibi sizsiniz. Bir üretici olarak sizi bu konuda harekete geçiren neydi?
BEKİR AKTÜRK: Biz yıllardır Lokma Tatlı Dünyası ve Lokdo markamızla “Yemediğini Yedirme” anlayışıyla üretim yapıyoruz. Ürünlerimizi geliştirirken her zaman Trabzon’un öz değerlerinden ilham aldık. Trabzon’un geleneksel lezzetlerinin yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması bizim için her zaman önemli oldu. Trabzon Dondurması da bizim açımızdan sıradan bir dondurma değil. Hamsiköy sütü başta olmak üzere bölgemizin yüksek rakımlı, zengin floraya sahip yaylalarında elde edilen sütler kullanılıyor. Bu süt yaklaşık sekiz saat kaynatılarak yoğunlaştırılıyor. Bu işlem sadece sütün kıvamını değiştirmiyor, aynı zamanda ürüne kendine özgü bir aroma ve lezzet kazandırıyor. Bunun yanında Trabzon Sadesi ve özel salep kullanımı da dondurmaya farklı bir karakter kazandırıyor. Biz üretim yaparken bu değerin ne kadar özel olduğunu zaten biliyorduk. Ancak Mehmet Akif hocamızın akademik çalışmalarındaki tarihsel bilgilerle bugün uyguladığımız geleneksel reçetenin örtüştüğünü gördüğümüzde, bu ürünün mutlaka korunması gerektiğine daha fazla inandık. Bu nedenle hocamızla birlikte konuyu olgunlaştırdık ve Trabzon Ticaret ve Sanayi Odamıza taşıdık. Şehirde bu konuda başarılı üretim yapan farklı dondurma üreticilerinden numuneler aldık. Bu numuneleri Atatürk Üniversitesi’ne kriter analizleri yapılmak üzere gönderdik. Analiz sonuçlarını odamıza ilettik ve odamız da süreci sahiplenerek gerekli başvuruları gerçekleştirdi.
GURURUMUZU YAŞIYORUZ
Bugün geldiğimiz noktada hepimiz büyük bir gurur yaşıyoruz. Hocamızın da söylediği gibi dünyada şehir adıyla özdeşleşmiş önemli dondurmalar var. Maraş Dondurması bunların en bilinen örneklerinden biri. Şimdi Trabzon Dondurması da bu anlamda üçüncü bir şehir markası olarak önemli bir yere geliyor. Ben bu süreçte emeği geçen herkese teşekkür ediyorum. Ancak şunu özellikle belirtmek istiyorum: Asıl işimiz şimdi başlıyor. Doğru üretim, yüksek kalite ve doğru tanıtımla Trabzon Dondurması’nı çok daha geniş kitlelerle buluşturmamız gerekiyor. Karadeniz’in bu eşsiz lezzetini Türkiye’ye ve dünyaya tanıtmak için hep birlikte çalışmalıyız.
SADECE DONDURMA DEĞİL, TRABZON’UN GASTRONOMİK KİMLİĞİ
TAKA: Hocam, Trabzon Dondurması’nın aldığı bu tescilin ulusal ve uluslararası anlamda önemi nedir?
DOÇ. DR. MEHMET AKİF ŞEN: Dünyada şehir ismiyle anılan ve şehir kimliği taşıyan dondurmalar oldukça sınırlı. Bugün Maraş Dondurması nasıl önemli bir marka değeri oluşturduysa, Trabzon Dondurması da kendi tarihsel kimliği ve özgün özellikleriyle bu değeri hak ediyor. Burada önemli olan nokta, sadece bir ürünün korunması değil. Bu tescille birlikte Trabzon’un kültürü, üretim geleneği ve gastronomi hafızası da kayıt altına alınmış oldu. Trabzon Dondurması’nın coğrafi işaretle tescillenmesi, şehrin gastronomi alanındaki tanınırlığı açısından da önemli bir fırsat. Trabzon’un gastronomi kültürünün ulusal ve uluslararası platformlarda daha fazla tanınması mümkün hale geliyor. Bu gelişmenin UNESCO Gastronomi Şehri adaylığı açısından da önemli bir zamanlamaya denk geldiğini düşünüyorum. Çünkü bir şehrin gastronomik kimliğini ortaya koyabilmesi için yalnızca yemeklerinin olması yeterli değil; bu ürünlerin tarihinin, üretim biçiminin ve kültürel değerinin de ortaya konulması gerekiyor.
TRABZON BİR DEĞER
Trabzon Dondurması bu anlamda önemli bir değer taşıyor. Öte yandan bunun ekonomik bir boyutu da var. Trabzon Dondurması’nın markalaşması ve daha geniş pazarlara ulaşmasıyla birlikte yörede süt üretiminin artması mümkün. Köylerde yaşayan üreticiler daha fazla süt satarak ekonomik olarak katkı sağlayabilir. Aynı şekilde iş insanlarının dondurma üretim tesisleri kurması, yeni yatırımların ortaya çıkması ve istihdamın artması da mümkün olabilir. Dolayısıyla bu tescili sadece gastronomik açıdan değerlendirmemek gerekiyor. Turizmden tarıma, üreticiden girişimciye kadar geniş bir ekonomik ve sosyal etki oluşturabilecek bir gelişmeden bahsediyoruz. En önemlisi ise bunun gelecek nesillere bırakılan önemli bir kültürel miras olmasıdır.
“BU BAŞARI TRABZON’UN BAŞARISIDIR”
TAKA: Bekir Bey, son olarak bu başarının Trabzon’a ne kazandıracağını düşünüyorsunuz?
BEKİR AKTÜRK: Bu başarının sahibi tek bir kişi ya da kurum değildir. Burada akademisyenlerimiz araştırma yaptı, üreticilerimiz katkı sundu, üniversitelerimiz bilimsel analizleri gerçekleştirdi, Trabzon Ticaret ve Sanayi Odamız süreci sahiplendi ve gerekli başvuruları yürüttü. Kamu kurumlarımız da sürece destek verdi. Aslında bugün ortaya çıkan tablo, bir şehrin ortak akılla hareket ettiğinde kendi değerlerine nasıl sahip çıkabileceğinin çok güzel bir örneğidir. Bizler bu sürecin öncülüğünü yapanlardan olduk. Ancak bu değerin ortaya çıkmasında birçok insanın ve kurumun emeği var. Bu nedenle Trabzon Dondurması’nın coğrafi işaret almasını bir kişinin, bir markanın ya da bir kurumun başarısı olarak görmüyoruz.
TRABZON’UN ORTAK BAŞARISI
Trabzon Dondurması artık sadece bir tatlı veya dondurma çeşidi değil, tescilli bir şehir markasıdır. Bundan sonraki süreçte bu markanın hakkını verecek şekilde üretim kalitesini korumamız, geleneksel özelliklerine sahip çıkmamız ve doğru tanıtımı yapmamız gerekiyor. Biz de LOKDO Dondurma markamızla bu lezzetin ulusal arenada tanıtımına, şehrimizin ve dondurmamızın başarısını daha ileriye taşımaya devam edeceğiz. Trabzon’un yaylalarından elde edilen sütü, geleneksel üretim anlayışını ve bu eşsiz lezzeti çok daha geniş kitlelerle buluşturmak istiyoruz. Çünkü artık elimizde yalnızca bir ürün değil, Trabzon’un tarihini, kültürünü ve gastronomik kimliğini anlatabileceğimiz güçlü bir değer var.
ASIL HİKÂYE ŞİMDİ BAŞLIYOR
Trabzon Dondurması’nın coğrafi işaretle tescillenmesi, yıllardır yaşatılan bir lezzetin resmî olarak koruma altına alınmasının ötesinde bir anlam taşıyor. Akademik araştırmalarla geçmişi ortaya konulan, üreticilerin katkılarıyla teknik özellikleri belirlenen, üniversitelerde analizleri yapılan ve Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası’nın girişimleriyle resmî süreci tamamlanan Trabzon Dondurması, artık kentin gastronomi mirasının tescilli bir parçası. Bundan sonraki hedef ise bu değeri yalnızca Trabzon’da değil, Türkiye’de ve dünyada tanınan bir marka haline getirmek. Trabzon’un yaylalarında yetişen zengin floradan beslenen hayvanların sütü, saatler süren geleneksel kaynatma yöntemi, Trabzon Sadesi’nin kendine özgü aroması ve özel salep dengesiyle ortaya çıkan bu lezzet, artık Trabzon’un adıyla anılacak. Bu nedenle Trabzon Dondurması’nın coğrafi işaretle tescillenmesi, geçmişten geleceğe atılmış önemli bir imza niteliğinde. Sürecin öncülerinden Bekir Aktürk’ün de ifade ettiği gibi, “Asıl kazanan Trabzon oldu.” Şimdi sıra, bu ortak başarıyı doğru üretim, yüksek kalite, güçlü tanıtım ve sürdürülebilir bir anlayışla geleceğe taşımakta. Trabzon Dondurması artık tescilli bir şehir markası. Trabzon’un gastronomi yolculuğunda yeni bir dönem başlıyor.
