Yapay zekâ teknolojilerinin hızla yaygınlaştığı dijital çağda, bu sistemlerin arka planda oluşturduğu görünmeyen su tüketimi uzmanlar tarafından kritik bir başlık olarak değerlendiriliyor. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yusuf Demir, yapay zekâ sistemlerinin su kaynakları üzerindeki dolaylı etkilerine dikkat çekti. Demir, dijital dönüşümün yalnızca teknoloji ve veri üzerinden değil, su verimliliğiyle birlikte planlanması gerektiğini vurguladı. Yapay zekânın tamamen karşısında olunmaması gerektiğini belirten Demir, asıl hedefin daha sürdürülebilir yapay zekâ olması gerektiğini söyledi.
Yapay Zekânın Görünmeyen Su Yükü Gündemde
Yapay zekâ uygulamaları günlük yaşamda giderek daha fazla kullanılırken, bu sistemlerin arka plandaki çevresel etkileri de tartışma konusu oluyor. Prof. Dr. Yusuf Demir, yapay zekâ teknolojilerinin görünmeyen bir su tüketimi oluşturduğunu belirterek bu konunun ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi. Demir’e göre her yapay zekâ uygulaması, büyük veri merkezlerinde çalışan sistemler üzerinden hizmet veriyor. Kullanıcılar açısından basit görünen sorgular, milyarlarca işlemle birlikte düşünüldüğünde ciddi bir enerji ve su maliyeti oluşturabiliyor. Bu nedenle dijital geleceğin çevresel etkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Veri Merkezleri Ciddi Su Kullanımı Oluşturuyor
Prof. Dr. Demir, yapay zekâ sistemlerinin dev veri merkezlerinde çalıştığını ve bu merkezlerdeki sunucuların yüksek ısı ürettiğini belirtti. Sunucuların çalışmaya devam edebilmesi için soğutma sistemlerine ihtiyaç duyulduğunu ifade eden Demir, bu soğutma süreçlerinde ciddi miktarda su kullanıldığını söyledi. Tek bir yapay zekâ sorgusunun küçük bir etki gibi görünebileceğini ancak milyarlarca işlem dikkate alındığında toplam etkinin oldukça büyüdüğünü vurguladı. Samsun özelinde yapılan değerlendirmelere göre, tüketilen suyun yaklaşık yüzde 2 ila 3’ünün yapay zekâ kaynaklı tüketimden kaynaklandığı hesaplanıyor.
Su Yönetimi Stratejik Güvenlik Meselesi Haline Geldi
Türkiye’nin iklim değişikliğinin etkilerini giderek daha yoğun hissettiğini belirten Prof. Dr. Yusuf Demir, artan sıcaklıklar, düzensiz yağış rejimi, uzun süren kurak dönemler ve azalan yeraltı su seviyelerinin su kaynakları üzerindeki baskıyı artırdığını söyledi. Demir’e göre bu tablo, su yönetimini ulusal güvenlik düzeyinde stratejik bir konu haline getiriyor. Türkiye’nin kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı bakımından su stresi yaşayan ülkeler arasında yer aldığını ifade eden Demir, veri merkezlerinin artması ve yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşmasının su kaynaklarının yönetimine yeni bir boyut kazandıracağını belirtti.
“Daha Fazla Yapay Zekâ Değil, Daha Sürdürülebilir Yapay Zekâ”
Prof. Dr. Demir, yapay zekânın bir tehdit olarak görülmemesi gerektiğini, doğru planlandığında su kaynaklarının korunması için güçlü bir araç olabileceğini söyledi. Akıllı sulama sistemleriyle tarımsal su tüketiminin azaltılabileceğini, su şebekelerindeki kaçakların gerçek zamanlı tespit edilebileceğini, kuraklık ve taşkın risklerinin önceden tahmin edilebileceğini belirtti. Baraj işletmelerinin daha verimli yönetilebileceğini ve şehirlerin su talebinin daha doğru planlanabileceğini ifade eden Demir, hedefin daha fazla yapay zekâ değil, daha sürdürülebilir yapay zekâ olması gerektiğini vurguladı.
Yeşil Yapay Zekâ Yaklaşımı Öne Çıkıyor
Prof. Dr. Yusuf Demir, çevresel etkisi düşük yapay zekâ sistemlerinden söz edilmesi gerektiğini belirterek “Yeşil Yapay Zekâ” yaklaşımının geliştirilmesi gerektiğini ifade etti. Bu yaklaşımın daha az enerji tüketen algoritmaları, daha verimli işlemcileri, yenilenebilir enerji kullanan veri merkezlerini, alternatif su kaynaklarıyla çalışan soğutma sistemlerini ve düşük karbonlu dijital altyapıları esas alması gerektiğini söyledi. Demir, bugün yeşil binalar, yeşil sanayi ve yeşil ulaşım konuşuluyorsa, yarının en önemli konularından birinin de yeşil veri merkezleri olacağını belirtti.
Sürdürülebilir Dijital Dönüşüm İçin Öneriler
Prof. Dr. Demir, sürdürülebilir dijital dönüşüm için üniversitelerde “Sürdürülebilir Yapay Zekâ ve Su Yönetimi” alanında disiplinler arası araştırmaların desteklenmesi gerektiğini söyledi. Belediyeler, su idareleri ve organize sanayi bölgelerinde yapay zekâ tabanlı su yönetim sistemlerinin yaygınlaştırılması gerektiğini belirtti. Veri merkezlerinde su ayak izi ölçümü ve raporlamasının artırılması, yapay zekâ uygulamalarında enerji ve su verimliliğini yükseltecek teknolojilere öncelik verilmesi gerektiğini ifade etti. Ayrıca kamu kurumları ve özel sektör için sürdürülebilir dijital altyapı standartları oluşturulması gerektiğini vurguladı.
