Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü, ebediyete irtihalinin 88. yıl dönümünde bir kez daha saygı ve rahmetle anıyoruz. Gazi’nin hayatında Trabzon’un da önemli bir yeri bulunmaktadır.
Şehre yaptığı ziyaretler sırasında verdiği kararlar ve gerçekleştirdiği temaslar, Trabzon’un yakın tarihinde izler bırakmıştır. Bunlardan biri de ölümünden yaklaşık on yedi ay önce, 11 Haziran 1937’de Soğuksu’daki köşkte yaşanan tarihî hadisedir.
Esasen Gazi’nin 1937 yılındaki Trabzon ziyareti, aynı zamanda şehre yaptığı son ziyaret olması bakımından da önem taşımaktadır. Bu ziyaret sırasında askerî birliklerde incelemelerde bulunmuş, yerel yöneticilerle görüşmüş ve şehrin çeşitli meseleleri hakkında bilgi almıştır. Özellikle Trabzon’un içme suyu ihtiyacının karşılanmasına yönelik girişimleri, ziyaretin şehir açısından somut sonuçlarından biri olmuştur. Bununla birlikte ziyareti tarihî bakımdan asıl önemli kılan gelişme, uzun süredir düşündüğü mal varlığını milletine bağışlama kararını Trabzon’da hayata geçirmesidir.
Gazi, Trabzon’a yaptığı son ziyaret sırasında sahip olduğu çiftlikleri ve diğer gayrimenkulleri milletine bağışlama kararını resmîleştirmiştir. Bu tarihî gecenin ayrıntıları, dönemin Üçüncü Umum Müfettişi Tahsin Uzer’in Yeni Mecmua'ya verdiği ve Trabzon’da yayımlanan Olcay gazetesi tarafından da neşredilen röportajında yer almaktadır.
Tahsin Uzer’in aktardığına göre Atatürk, bağış kararının ardından büyük bir memnuniyet duymuş ve çevresindekilere, “Hayatımın hatırlayabildiğim en sevinçli dakikalarını yaşıyorum!” demiştir. Ardından, “Yıllarca düşündüğüm bir işi, Trabzon’da tamamlamak mukaddermiş!” sözleriyle kararın kendisi için taşıdığı önemi ifade etmiştir.
O gece Gazi’nin sofrasında Ordu Müfettişi Kâzım Orbay, Korgeneral Muzaffer Ergüder, çeşitli askerî kumandanlar, doğu vilayetlerinin valileri ve Trabzon’un ileri gelenleri bulunuyordu. Atatürk, şehirde gerçekleştirdiği ziyaretlerden ve özellikle askerî birliklerdeki incelemelerinden duyduğu memnuniyeti dile getirmiş, “Bugün askerlik damarlarım yeniden depreşti.” ifadesini kullanmıştır.
Gecenin ilerleyen saatlerinde Kalem-i Mahsus Müdürü Süreyya Bey’i yanına çağıran Atatürk, Başvekil İsmet İnönü’ye iletilmek üzere bir mesaj yazdırmıştır. Mesajında Türk köylüsünün milletin efendisi olduğunu hatırlatmış, yıllardır onun hizmetinde çalıştığını belirtmiştir. Mal varlığını bağışlamasını ise yerine getirdiği mütevazı bir görev olarak değerlendirmiştir. Mesajının sonunda, “Ben icap ettiği zaman en büyük hediyem olmak üzere Türk Milletine canımı vereceğim.” ifadesini kullanmıştır. Tahsin Uzer’in anlatımına göre Atatürk, bu sözleri söylerken duygulanmış, sesi çatallaşmış ve gözleri yaşarmıştır.
Röportajın devamında Uzer, bu tarihî hadisenin yaşandığı köşkün korunmasına ilişkin hazırlıklardan da söz etmiştir. Atatürk’ün bağış kararını açıkladığı salonun mevcut hâliyle muhafaza edilmesi, oturduğu koltuğun yerinde bırakılması ve olayın hatırasını yaşatacak levhaların hazırlanması kararlaştırılmıştır. Ayrıca Atatürk’ün Trabzon’un içme suyu ihtiyacının karşılanmasına yönelik kararının da köşkte alındığı belirtilmiştir.
Bugün Atatürk Köşkü olarak bilinen yapı, yalnızca Atatürk’ün Trabzon ziyaretlerinin hatırasını yaşatan bir mekân değildir. Aynı zamanda onun mal varlığını milletine bağışlama kararını resmîleştirdiği tarihî bir yerdir. 11 Haziran 1937 gecesi yaşananlar, köşkün tarihî öneminin anlaşılması bakımından ziyaretçilere aktarılması gereken başlıca hadiseler arasındadır.
