Bu makale; sporcu davranışlarının psikolojik ve etik boyutlarını anlamak, sporda alçak gönüllülük kavramını güçlendirmek, gözlemlediğim ve çok önemli gördüğüm bu kavramı sizlerle paylaşmak adına kaleme alınmıştır.
Her ne kadar sporda alçak gönüllülük kavramına hangi spor açısından bakarsak bakalım, yazımızın ana teması olan kişi Trabzonsporlu futbolcu Chibuike Godfrey Nwaiwu’dur. Bu sporcuyu futbolcu olması nedeniyle futbol sporunun içinde kalarak değerlendireceğiz.
Sporun ruhuna uygun hareketler, sadece başarıyı değil, aynı zamanda sporun temel değerlerini de yücelterek spor kültürünün gelişimine katkıda bulunur. Bu bağlamda bir sporcunun, özellikle futbolcunun maç içinde takımının gol anlarında kişisel ego dünyasından sıyrılarak alçak gönüllü davranışlar sergileyebileceğine, Trabzonspor’un son transferlerinden Chibuike Godfrey Nwaiwu'nun maçlarını izlerken tanık oldum.
Futbol sahası; sadece fiziksel yeteneklerin ve teknik becerilerin sergilendiği bir alan değil, aynı zamanda psikolojik tutumlar, davranışlar ve sportif etik değerlerin şekillendiği bir ortamdır. Bu bağlamda, sporcuların sahada sergiledikleri davranışlar sadece maçın sonucunu değil, aynı zamanda sporun ruhunu ve etik değerlerini de yansıtır. Bu makale; Trabzonsporlu futbolcunun, özellikle de takımı gol attığında golü atan oyuncuya karşı yaptığı “golü atan oyuncunun gol ayağını dizine koyarak formasıyla ayakkabısını silmesi, mecazi bir benzetmeyle ayakkabı boyama hareketini yapması” hareketinin, spor psikolojisi çerçevesinde sporcu kişiliği, alçak gönüllülük olma hali ve sportmenlik kavramlarıyla ilişkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Futbol takım oyununda herhangi bir takım oyuncusu gol attığında formasını çıkarması veya benzer hareketler, genellikle "sevinç gösterisi" olarak adlandırılan davranışlardır. Ancak gözlemlerimiz bu hareketlerin sadece sevinç ve coşku ifadesi değil, aynı zamanda sporcu kişiliği ve etik duruşunun bir yansıması olduğunu göstermektedir. Bu davranışlar, spor psikolojisi alanında "sportmenlik" ve "alçak gönüllülük" kavramlarının somut örnekleri olarak görülebilir.
Spor psikolojisinde, sporcuların sahada sergiledikleri davranışların kişilik özellikleri ve insani değerlerle yakından ilişkili olduğu kabul edilir (Vealey & Thoma, 2005). Bir sporcu, gol attığında veya takımı gol attığında yaptığı hareketlerde alçak gönüllülük gösteriyorsa, bu onun kendini büyük görmediğini, takım başarısına ve spor ahlakına önem verdiğini gösterir. Özellikle, bu tür hareketler, "sportmenlik" ve "alçak gönüllülük" kavramlarının sportif davranışlara yansımasıdır. Sportmenlik, sadece kurallara uymak değil, aynı zamanda rakiplere ve takım arkadaşlarına saygı duymak, galibiyet veya mağlubiyet karşısında alçak gönüllü olmak anlamına gelir (Kavussanu & Roberts, 2003).
Araştırmalar, sporcuların sahada gösterdikleri alçak gönüllü tutumların, hem bireysel hem de takım performansını olumlu yönde etkilediğini göstermektedir (Bruner & Munroe-Chandler, 2008). Bu davranışlar, aynı zamanda sporun etik değerleriyle de uyum içindedir ve sporun ruhuna uygun hareket edilmesini sağlar. Nwaiwu'nun takımı gol attığında yaptığı hareketler, onun sadece bir gol sevincini değil, aynı zamanda sporun temel değerlerine bağlılığını ve alçak gönüllü duruşunu yansıtmaktadır. Bu durum, onun hem bireysel gelişimine hem de takım ruhunun güçlenmesine katkıda bulunmaktadır.
Bununla birlikte, bazı durumlarda gol sevinci sırasında gösterilen abartılı veya egoist hareketler, sporun etik değerlerinden sapma olarak görülür ve bu tür davranışlar spor psikolojisi açısından olumsuz olarak değerlendirilir (Kerr & Minden, 2011). Dolayısıyla sporcularda alçak gönüllü olma ve saygılı davranışların geliştirilmesi, sadece kişisel gelişim açısından değil, aynı zamanda sporun etik ve ahlaki değerlerinin korunması açısından da önemlidir.
Trabzonsporlu futbolcunun kendi takım arkadaşları gol attığında yaptığı hareketlerin spor psikolojisi ve etik değerler açısından değerlendirilmesi, onun kişilik özellikleri ve spor anlayışının bir göstergesidir. Bu davranışlar; sporun temel değerleri olan saygı, alçak gönüllülük ve sportmenlik ile uyum içindedir; sporcunun kendini geliştirmesi ve takımın moral ve motivasyonunu artırması adına önemli bir örnektir. Spor psikolojisi alanında yapılan çalışmalar, bu tür davranışların sporcuların hem bireysel hem de toplumsal anlamda olumlu gelişimine katkıda bulunduğunu göstermektedir (Chelladurai, 2007). Bu önemli kavramın örnek davranış biçimlerini sporcu, antrenör, yönetici vb. tüm spor camiasında görmek dileğiyle… Vesselam.
Öğr. Gör. Ed. Yılmaz ÇAKMAK
