Birinci Dünya Savaşı yıllarında Trabzon, Rus donanmasının denizden gerçekleştirdiği bombardımanlarla zor günler geçirdi. 1914 ve 1915 boyunca süren saldırılarda halk, top sesleri arasında canını kurtarmak için şehrin yüksek kesimlerine sığınıyordu. Şehirde günlük hayat sık sık kesintiye uğruyor, her yeni patlama korkuyu biraz daha büyütüyordu.
Ne yazık ki bu saldırılar sırasında hayatını kaybedenler ve yaralananlar da oldu. Bombardımanın ne zaman biteceğini de hiç kimse bilmiyordu.
Trabzon’un ilk kez bombalandığı 4 Kasım 1914 günü yaşananlar, yıllar sonra Trabzon Gazetesi’nde yayımlanan “İlk Şehit ve İlk Gazi” başlıklı bir hatırada bütün canlılığıyla anlatılmıştır. Bu satırlar, savaşın askerî boyutundan çok, sıradan insanların neler yaşadığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir. O günün tanığı, bugünkü Cudibey Okulu olarak bilinen Zeytinlik Mektebi’nin ikinci sınıfında okuyan küçük bir öğrencidir.
Her sabah olduğu gibi öğrenciler okul bahçesinde toplanmış, millî marşlar eşliğinde göndere çekilen Türk bayrağını selamlamaktadır. Tam o sırada müthiş bir top sesi duyulur. Ardından şarapnel parçaları bahçeye düşmeye başlar. Öğretmenler parçaları inceleyince tehlikeyi anlar. Mahmut Muammer Yarımbıyık’ın işaretiyle öğrenciler sınıflara sığınır. Çocuklar pencerelerden denize bakarken bombardıman sürmektedir. Bir süre sonra okul görevlisinin sesi yükselir: “Herkes evine!” Ders için geldikleri okuldan, bir daha ne zaman döneceklerini bilemeden ayrılan çocuklar, güvenli sandıkları evlerine ulaşmaya çalışır.
Paniğe kapılan öğrenciler ve öğretmenler sokaklara dağılır. Hatıranın sahibi de evine koşmaktadır. Önünde öğretmeni Hafız Efendi, gerisinde ise Mehmet Salih Gürses ve başka öğrenciler vardır. Bir anda korkunç bir patlama meydana gelir. Ortalığı duman kaplar; küçük öğrenci yaralanarak yere yığılır ve bilincini kaybeder. Bir okul günü, birkaç dakika içinde unutulmaz bir acıya dönüşmüştür.
Oğlunun dönmediğini gören babası onu aramaya çıkar. Eve ulaşan çocuğun alnından, başından ve vücudunun çeşitli yerlerinden kan akmaktadır. Elbiseleri şarapnel parçalarıyla delik deşik olmuştur. Ailesi gözyaşlarına boğulurken babası yaralarını sardırır ve tedavi ettirebilmek için onu dışarı çıkarır. Tabakhane Köprüsü üzerinden Ortahisar’daki eczaneye giderler; ancak eczane kapalıdır. Bunun üzerine üst mahallelerden dolaşarak Kuzgundere’ye yönelirler. Bombalar yağarken bir babanın tek düşüncesi yaralı evladını kurtarmaktır. Şehirde bir yandan bombardıman sürerken öte yandan açık bir eczane bulabilmek bile başlı başına mesele hâline gelmiştir.
Akşama kadar süren bombardımanda, öğrencinin anlatımına göre, öğretmen Ömer Hafız Efendi şehit olmuş; kendisi ve Mehmet Salih Gürses yaralanmıştır. Hatıranın en dokunaklı bölümü ise yıllar sonra dile getirilen şu cümledir:
“Şimdi kitaplarım arasında şarapnel parçalarından delik deşik olan gazi kitabım elime geçtikçe o kara günler bir sinema şeridi gibi gözlerimin önüne gelip geçer.”
Bir çocuğun okul bahçesinde bayrağını selamlarken birkaç dakika içinde ölümle yüz yüze gelmesi, savaşın yalnızca cephelerde yaşanmadığını hatırlatıyor. Bugün Zeytinlik’ten Tabakhane’ye, Ortahisar’dan Kuzgundere’ye uzanan sokaklarda dolaşırken bu yaşanmışlıkları pek az hatırlıyoruz. Oysa bu sokaklar, şehrin hafızasında derin izler bırakan o günlere de tanıklık etti.
Şarapnel izleri taşıyan bir okul kitabı, bazen yüzlerce sayfalık tarih anlatısından daha güçlü konuşur. Çünkü tarihin en çarpıcı tanığı, kimi zaman bir çocuğun yıllarca sakladığı o yaralı kitaptır.