27 Eylül 1884 günü Trabzon ve Doğu Karadeniz için çok önemli bir tarihtir. Zira yarım asır boyunca Doğu Karadeniz’in en önemli eğitim kurumu olacak olan Trabzon Mekteb-i İdadi-i Mülki’nin temeli işte bugünde atılmıştır. 

Bu kurumun açılışı önemli mücadeleler sonucu gerçekleşmiştir. Zira 1880 yılı itibarıyla Trabzon’da Müslümanlara yönelik olarak rüştiyeden (orta mekteb) daha yüksek bir eğitim kurumu bulunmuyordu. Bu eksiklik zamanla şehrin ileri gelenlerinin de dikkatini çekmiş ve bu konuda harekete geçilmiştir.

Harekete geçenlerin başında ise Vali Sırrı Paşa geliyordu. Gerçekten de şunu ifade etmek gerekir ki Trabzon’a böylesi bir mekteb kazandırmak için en büyük çaba, dönemin Valisi Giritli Sırrı Paşa’dan gelmiştir. Sırrı Paşa, süreç boyunca türlü sıkıntılarla uğraşmak zorunda kalmıştır.

Sırrı Paşa’nın uğraştığı en önemli sorun şehirde bulunan ve mektebin yapımına karşı çıkan çevrelerdi. Bilhassa Ermeniler ve Rumlar, Trabzon’da böylesi bir mektebin yapılmasını istemiyorlardı. Bunlar, Meclis toplantılarında mektebin yapımına evet dedikleri halde, Sırrı Paşa şehirde olmadığı bir sırada mekteb inşasına karşı dilekçeler yazmışlardı.

Sırrı Paşa’nın bir diğer sorunu ise maddiyat idi. Zira o dönemde devletin mâli durumu göz önüne alındığında lise gibi masraflı bir işin finansmanını sağlamak gayet zor bir işti. Buna çare bulan Sırrı Paşa, ekmeğe 2, ete ise 5 para zam yapmıştır. Buradan gelen para ile mektebin inşa edilmesi sağlanmıştır.

Fakat mekteb ile ilgili mecliste yapılan görüşmeler sona erdiği sırada Rum Metropolidi Grigoryos Efendi, Sırrı Paşa’ya gelerek mektebin yapımına karşı olduklarını açıkça ifade etmiştir. 


Rum Metropolidi Grigoryos Efendi “Bu mektebe her milletin evladı gitsin okusun diyoruz. Fakat milletimiz, mektebin programı nedir? Çocuklarımız orada ne öğrenecekler? Diye sorarlarsa ne diyeceğimizi bilmiyoruz.” diye sormuştur.


Görüldüğü üzere meclis toplantılarında mekteb yapımına ses çıkarmayan Grigoryos Efendi, perde arkasından işler çeviriyordu. Durumu iyi tahlil eden Sırrı Paşa, mektebin bu vatanının evlatları için inşa edildiğini, herkesin bu mekteb için birliktelik duygusu içinde hareket etmesi lazım geldiğini belirtmiştir.

Vali Sırrı Paşa’nın bu çıkışının ardından Vilayet Meclisi konuyu bir süre müzakere ettikten sonra “maslahat-ı hayriyenin terk ve tehiri kat’a gayr-i caizdir” düşüncesiyle mektebin yapımı resmen kararlaştırılmıştır.


Takvimler 27 Eylül 1884 gününü gösterdiğinde Trabzon halkı, daha önce mektebin yapımı için kararlaştırılan Kavak Meydan Mahallesine toplanmıştı. Temel atma merasiminin ardından Sırrı Paşa, mektebin giriş kapısına şu şiiri yazdırmıştır: 


 “Şems-i burcu saltanat Abdülhamit Han mülkini, Neşr-i envar-ı maarif ile ihya eyledi. Bendesi hüsn-ü hitamında dedi tarihin şah-ı vala mektep-i idadi inşa eyledi”.
1884’de inşasına başlanan ve 3 yıl sonra faaliyete geçen mektebin ilk müdürü Ali Naki Bey olmuştur.

Trabzon Mekteb-i İdadi-i Mülki, Doğu Karadeniz’in sosyo-ekonomik gelişiminde oldukça önemli bir yere sahip olmuştur. Zira bu mekteb sayesinde Trabzon, yarım asır boyunca Doğu Karadeniz’in eğitim merkezi haline gelmiştir. Öyle ki 1930’lu yılların ortalarına kadar Samsun’dan Artvin’e kadar olan sahil kesimindeki vilayetlerin hiç birinde lise düzeyinde bir eğitim kurumu bulunmuyordu. Mektebin açılmasıyla bölgedeki Müslüman ahali çocuklarını okutarak sisteme dâhil etme fırsatı elde etmişti.