Bugün Trabzon’un düşman işgalinden kurtuluşunun 100.yıldönümü. Ekim ayında da Trabzon’un fethinin 557.yılını kutlayacağız inşallah. Geçmişi günümüz şartlarında değerlendirmek ya da bugüne yön verecek açıklamalar yapmak hiç şüphesiz öncelikle tarihçilerin, siyasetçilerin, liderlerin işi. Fakat Trabzonlu bir birey olarak işgal yıllarını ne kadar iyi araştırır öğrenirsek günümüzde o kadar daha çok bu şehre sahip çıkar başarılı oluruz düşüncesindeyim. O yüzden her Trabzonlunun görevidir bence o yılları araştırıp öğrenmek gelecek nesillere aktarmak.

Trabzon’un İşgali

Rus kuvvetleri, donanmanın desteğini de alarak 24 Şubat 1916’da Rize’yi işgal ettiler. Of sınırına dayanan Ruslar karşı Baltacı Deresi’nde yöre halkından oluşan kuvvetlerle askeri birliklerimiz kahramanlıklarla dolu savunma yaptılar.

Rus ordusuna 22 gün 22 saat direnen Trabzon halkı, düşmanın denizden ve karadan saldırılarının yoğunlaşması ve bu arada hiçbir yerden destek gelmemesi sonucu geri çekilince, 15 Mart 1916’da Of İlçesi düşman eline geçti.

Daha sonra Sürmene işgal edildi ve düşman Trabzon kapılarına dayandı. 18 Nisan 1916’da Trabzon Rumlarından bir heyet, Türklerin 15-16 Nisan’da şehri boşalttığını işgal kuvvetleri komutanı General Lyhkov’a bildirerek kendisini şehre davet etti. Azınlıkların seviyesiz çılgınlıkları ve karşılama törenleriyle Erzurum Caddesinden Belediye Meydanına giren işgal kuvvetleri şehri teslim aldı.

Trabzon’un acı dolu esaret ve muhacirlik günleri başladı. Göç edemeyerek şehirde ve köylerde kalan Müslüman halka büyük işkenceler yapıldı.
Özellikle yerli Rumlar ve Ermeniler adeta katliama ve yağmalamaya giriştiler. Değerli eşyalar, kültür ve sanat eserleri sandık sandık Rusya’ya götürüldü. Girilmedik ve yağmalamadık yer bırakılmadı. Düşmanla kahramanca savaşarak hain Rum ve Ermeni çetelerini Trabzonlu yiğitler temizledi.

Trabzon’un Kurtuluşu

1917’de Rusya’da Bolşevik ihtilali olunca, Rus ordusunda büyük bir panik başladı. Geri çekilmek zorunda kalan Ruslarla, 18 Aralık 1917’de Erzincan Antlaşması yapıldı. Bu antlaşmaya Ermeniler uymayıp, Türkler aleyhinde katliamlara girişince, Ordu Komutanı Vehip Paşa’ya ileri harekat emri verildi. 11 Şubat 1918’de genel hareket emrini alan ordumuz, bir koldan Kafkasya üzerine ilerlerken, diğer koldan Trabzonlu Albay Hamdi Bey (Pirselimoğlu) komutasındaki 37. Tümen; Giresun’dan 123. alay ile takviye edilerek Trabzon üzerine yola çıktı. Bölgedeki çeteleri de temizleyerek ilerleyen birliklerimiz 14 Şubat 1918’de Vakfıkebir’i, 18 Şubat 1918’de Akçaabat’ı geri aldı. Birkaç gün içinde çevreyi düşmanlardan temizleyen birliklerimiz 24 Şubat 1918 tarihinde Trabzon’a girdi.

Trabzon’un ve Trabzonlunun 2 yıla yaklaşan esaret ve muhacirlik çilesi sona erdi. Osmanlı Devleti, Brest-Litovsk Anlaşması ile doğudaki topraklarını istiladan kurtardı. Ancak Trabzon, kurtuluşun sevincini tadamadı. Zira hicretten dönen halkı harabeye dönen Trabzon’da yoksulluk ve sefalet bekliyordu. Buna rağmen yüzyıllarca önce Türkler tarafından camiye çevrilmiş olan eski kiliseler de namaz kılınması yasaklandı ve binalar Rumlara verildi. Türk matbaalarından yararlanarak “Trapezuntsıy Veyenny Lisok (Trabzon Askerî Gazetesi)” adında Rusça bir gazete çıkarıldı. Bu gazete 1916-1917 yılları arasında Rusça dört ay boyunca yayımlandı. Bu dönemin en kötü olayı, Rusların vilayet arşivini imha etmeleri olmuştur.
Fetih ya da kurtuluş, bizlere şunu anlatıyor; geçmişi asla unutmayıp daima ileriye bakıp bu güzelim şehri muasır medeniyetler seviyesine ulaştırmak her Trabzonlunun yegane görevidir.

Artık yeni savaşlar yeni fetihler bilimle, ileri teknolojiyle oluyor. Süngü ile savaşmayı eski çağlarda bıraktı devletler. O yüzden eğitim başta olmak üzere, Trabzonspor, spor, turizm, sanayi, sanat ve siyaset alanında bu şehir için daha güzel neler yapabilirim, nasıl faydalı olabilirim düşüncesinde olunmalı, daima başarılı olup bu şehri yeniden ayağa kaldırmalıyız.
Her kurtuluş ya da fethin yıldönümünde kendimize bu hedefleri koyup bu uğurda bu şehirde kardeşçe yaşamalıyız. Yeniden kurtuluş, bu şehre yapılacak yeni atılımlarla, yeni ve doğru yatırımlarla olacaktır. İyi haftalar.