Yer üstünde yapılan projelerde, yapılarda ve çalışmalarda gözümüz hep görünen güzelliklere takılır. Oysa yer üstündeki bu güzelliklerin, yatırımların ve projelerin gerçekleştirilebilmesi için önce yer altına, yani altyapıya bakmak gerekir.
Planlanan projelerin uygulanmasında, yatırımların gerçekleştirilmesinde en önemli unsur, öncelikle gerekli altyapının hazırlanmasıdır. Çünkü altyapı sağlam olmadan üstyapıların da bir anlamı kalmaz. Tıpkı bir bina yapılırken temelinin sağlam olması gerektiği gibi… Altyapı çalışmaları bu nedenle çok önemlidir.
Yıllar önce İtalya’nın Pompei şehrine gittiğimizde; Şehrin, Milattan Önce 6.-7. Yüzyıllarda kurulmasına rağmen şehirleşmenin ne kadar ileri seviyede olduğunu görmüştük. Pompei şehri kurulurken planlanmış, yollar parseller ayrılmış, önce iyi bir altyapı sistemi oluşturulmuş; İçme suyu, kanalizasyon ve atıksu, yağmur suyunun ayrıştırılması, depolanması ve drenaj sistemi… oluşturulmuş, daha sonra yapılaşma gerçekleşmiş, binalar yapılmıştı.
Yağışlı bir bölge olduğu için o dönemde, At arabalarının yağmurda sağa sola kaymaması için yollara şeritler yapmışlardı. Her evin avlusunun ortasında havuzlar vardı burada yagmurda biriken temiz sular, kullanılmak üzere bir kanalla evin su deposunda toplanıyordu. Pompei şehrindeki, şehirleşme ve altyapı yaklaşık 3000 yıl öncesine dayanmaktadır. O dönem için gerçekten çok iyi bir şehirleşme örneği olarak görülmektedir.
Bugün modern şehirlerde de durum değişmemiştir. Teknoloji gelişmiş, nüfus artmış, ihtiyaçlar çeşitlenmiş olabilir. Ancak temel mantık aynıdır. Önce altyapı, sonra üstyapı…
Altyapı sadece yeraltına boru döşemek değildir; bir şehrin gelecekteki nüfusunu, ulaşımını, sel riskini, enerji ihtiyacını ve yaşam kalitesini birlikte planlamak anlamına gelir.
Şehirleşmede Altyapı, binaların ve yolların altında ve çevresinde kentin sağlıklı çalışmasını, gelişmesini, yapılaşmasını sağlayan temel sistemlerin tamamıdır. Belirli başlıklar altında toplanır ve bu başlıkların her birinin geniş açılımlı alt başlıkları vardır. Alt yapı genel olarak şu Ana başlıklarda toplanabilir:
İçme suyu altyapısı
Kanalizasyon ve atıksu
Yağmur suyu ve drenaj
Elektrik altyapısı
Doğalgaz altyapısı
Telekomünikasyon ve internet
Ulaşım altyapısı
Enerji ve ısınma sistemleri
Katı atık altyapısı
Akıllı şehir ve dijital altyapı
Altyapıya bağlı üstyapı çalışmaları…
Kısacası bir şehrin temel altyapı omurgasını: ”su + kanalizasyon + yağmur suyu + elektrik + doğal gaz + telekomünikasyon + ulaşım” oluşturmaktadır.
Bunların her biri birbirinden bağımsız gibi görünse de aslında bir şehrin yaşam kalitesini doğrudan etkileyen birbirine bağlı sistemlerdir. Birindeki aksaklık, zamanla diğer sistemleri de etkileyebilir. Bu nedenle altyapıya yalnızca bugün yaşanan sorunları çözmek için değil, şehrin geleceğini planlamak için bakmak gerekir.
Trabzon Ortahisar altyapı projesinde; içme suyu, kanalizasyon, yağmur suyu, doğalgaz ve telekomünikasyonun birlikte ele alınması, şehir altyapısının “bütüncül” planlanması gerektiğine güzel bir örnek oluşturmaktadır.
Özellikle iklim değişikliğiyle birlikte kısa sürede çok fazla yağış alınması, şehirlerde yağmur suyu altyapısının önemini daha da artırmaktadır. Çünkü yağmur suyunun doğru şekilde toplanması, taşınması ve uzaklaştırılması yalnızca yolların su altında kalmasını önlemekle kalmaz; binaların, iş yerlerinin, ulaşım sistemlerinin ve şehir hayatının güvenliğini de doğrudan etkiler.
Son yıllarda ülkemizde ve şehrimizde, şiddetli yağışlar sonucunda meydana gelen seller, su baskınları, oluşan hasarlar ve yaşanan olumsuzluklar… altyapının ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gözler önüne sermektedir.
Çünkü bir şehrin geleceği yalnızca üzerinde yükselen binalarla değil, o binaların altında ve çevresinde kurulan sağlam altyapıyla şekillenir. Bugün görünmeyen bir altyapı yatırımı, yarının şehrini kurmaktır ve yarın yaşanabilecek büyük sorunların önüne geçebilir.
Kısacası; şehirlerin görünen yüzünü üstyapı, geleceğini ise altyapı belirler.
