Bir ülkenin rejimini tartışmaya açmanın en kolay yollarından biri, toplumun en hassas değerlerini siyasi mücadelenin merkezine yerleştirmektir.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in başörtüsü tartışmaları karşısındaki duruşunu değerlendirirken meseleyi yalnızca dinî özgürlükler üzerinden okumak, bana göre büyük resmi gözden kaçırmaktır. Çünkü bazı tartışmalar, görünen başlığın çok ötesinde anlamlar taşır. Asıl mesele bazen bir kıyafet değil, o kıyafet üzerinden hedef alınan devlet anlayışıdır.
Türkiye’nin yakın siyasi tarihi bunun örnekleriyle dolu. Yıllarca başörtüsü üzerinden yürütülen tartışmalar, yalnızca kadınların giyim tercihi etrafında şekillenmedi; laiklik, rejim, devletin kimliği ve siyasi iktidarın meşruiyeti de bu tartışmaların parçası hâline getirildi. Başörtüsü, zaman zaman insanların inançlarını yaşama özgürlüğünün ötesine taşınarak siyasi kamplaşmanın en güçlü araçlarından biri oldu.
Bugün Azerbaycan’da yaşananları da bu açıdan sorgulamak gerekiyor. Bir devletin sistemini ve bağımsız kararlarını tartışmaya açan her gelişmenin arkasında mutlaka gizli bir plan bulunduğunu söyleyemeyiz. Ancak dinî hassasiyetlerin siyasi amaçlarla kullanılabildiğini de görmezden gelemeyiz. Bir meselenin din özgürlüğü başlığı altında gündeme gelmesi, onun siyasi amaçlardan bağımsız olduğunun garantisini vermez.
Aliyev’in ülkesinin egemenliğini ve kendi devlet modelini dışarıdan yönlendirme girişimlerine karşı savunması, bu nedenle dikkate değer bir duruştur. Elbette bu, her uygulamanın eleştiriden muaf tutulması gerektiği anlamına gelmez. Ancak bir ülkenin iç meselelerinin, o ülkenin siyasi sistemini hedef alan bir mücadeleye dönüştürülmesi ihtimaline karşı uyanık olmak gerekir.
Türkiye’de de başörtüsü üzerindeki yasakların kaldırılması, yıllarca süren siyasi mücadelenin önemli dönüm noktalarından biriydi. Başörtülü kadınların eğitim ve çalışma hayatında özgürce yer alabilmesi, temel haklar açısından önemli bir kazanımdır. Fakat bugün dönüp baktığımızda şu soruyu da sormak zorundayız:
“Başörtüsü özgürlüğünün sağlanması, toplumun bütün ahlaki ve toplumsal sorunlarını çözebildi mi?”
Hayır!
Başörtüsü serbest bırakıldı diye toplumsal ahlak güçlenmedi. İnanç sembollerinin görünürlüğü arttı diye dürüstlük, adalet, kul hakkına riayet ve aile değerleri otomatik olarak yükselmedi. Türkiye’de zinanın suç olmaktan çıkarılmasıyla başlayan hukuki ve toplumsal tartışmalar da dâhil olmak üzere, ahlaki meseleler yalnızca kıyafet üzerinden açıklanamaz. Başörtüsü, insanın inancını ve tercihini temsil edebilir; fakat tek başına ahlakın, vicdanın ve karakterin ölçüsü olamaz.
Burada altını çizmek istediğim nokta, başörtüsünün değersiz olduğu değil; başörtüsünün siyasi bir mücadelenin hem aracı hem de bütün sorunları çözecek bir sembol gibi sunulmasının yanlış olduğudur.
Çünkü bir toplumun ahlakını güçlendirmek için yalnızca görünüşe değil, davranışlara; yalnızca sembollere değil, adalete; yalnızca söylemlere değil, uygulamalara bakmak gerekir.
Bugün Cumhuriyet’in temel ilkelerinin ve devletin kimliğinin yeniden tartışıldığı bir siyasi ortamda, geçmişteki mücadelelerin nasıl yürütüldüğünü sorgulamak da önem taşıyor. Bu tartışmaların tesadüf olup olmadığını değerlendirirken kesin hükümlerden çok, siyasi sonuçlarına ve somut gelişmelere bakmalıyız.
Türkiye’nin tecrübesi bize şunu gösteriyor: Toplumun hassasiyetleri üzerinden yürütülen siyasi mücadeleler, zamanla çok daha büyük sistem tartışmalarına dönüşebiliyor.
Azerbaycan meselesinden çıkarılacak ders de burada yatıyor. Bir devletin bağımsızlığına, egemenliğine ve kendi siyasi düzenini belirleme hakkına saygı duyulmalıdır. Dinî özgürlükler korunurken dinin siyasi hesapların aracı hâline getirilmesine de karşı durulmalıdır. Bu iki yaklaşım birbirinin düşmanı değildir.
Benim bakış açıma göre Aliyev’in bu tartışmada öne çıkardığı egemenlik hassasiyeti, üzerinde durulması gereken bir devlet duruşudur. Ancak bu duruşun kalıcı değer kazanması, yalnızca dış müdahalelere karşı çıkmakla değil, vatandaşların haklarını da adaletli biçimde korumakla mümkündür.
Unutmayalım: Başörtüsü üzerinden bir ülkenin sistemini tartışmaya açmak kolaydır. Zor olan, bir ülkenin hukukunu, ahlakını ve toplumsal vicdanını güçlendirmektir.
Çünkü devletleri yalnızca siyasi semboller değil, adalet ayakta tutar.
İnancı yaşatansa yalnızca görünüş değil, ahlak ve vicdandır…
Görüşmek üzere…
