Bazı insanlar vardır; her şeyi bilirler,ekonomiyi bilirler, eğitimi bilirler, tıbbı bilirler, hukuku bilirler hatta konu henüz açılmamışsa açılacak konuyu da bilirler.Bir tek bilmediklerini bilmezler.

İşin ilginç tarafı, bu insanların kendilerinden şüphe ettiklerine pek rastlamazsınız. Çünkü şüphe etmek için insanın önce bilmediği bir şeyler olabileceğini kabul etmesi gerekir. Oysa onların dünyasında böyle bir ihtimal bulunmaz.

Bilim insanları David Dunning ve Justin Kruger, 1999 yılında yayımladıkları bir araştırmada insanların kendi yeterliliklerini değerlendirme biçimlerini incelediler. Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri, bazı alanlarda düşük performans gösteren kişilerin kendi başarılarını olduğundan yüksek tahmin etmeleriydi.

Yani insan, bir konuda yetersiz olduğu hâlde bu yetersizliğini fark etmekte de zorlanabiliyordu.

Düşünsenize, insanın bilmediğini anlayabilmesi için bile belli ölçüde bilgiye ihtiyacı varmış!

Buna Dunning-Kruger etkisi denildi.

Şimdi bilim insanlarını bir kenara bırakalım. Çünkü onların laboratuvarda araştırdığı şeyi biz her gün sokakta, televizyonda, sosyal medyada görüyoruz.

Mesela bir konuda yıllarını harcamış bir uzman konuşurken cümleye şöyle başlar:

“Bu konuda kesin bir şey söylemek zor ama…”

İşte o anda sözü kesilir.

Çünkü karşısındaki kişi meseleyi dün akşam üç dakikalık bir videoda öğrenmiştir ve oldukça emindir:

“Hocam, olay aslında çok basit!”

Evet, basittir.

Zaten dünyadaki bütün karmaşık meseleler, onları yeterince bilmeyenlerin elinde birdenbire basitleşir.

Ekonomi iki cümlede düzeltilir. Eğitim üç maddede kurtarılır. Sağlık bir bitki çayıyla çözülür. Dünya siyaseti ise çay soğumadan halledilir.

Bir tek gerçek hayat bu çözümlerden habersizdir!!!

Bazen düşünüyorum da cehaletin en büyük avantajı, insana yük olmaması galiba. Bilgi öyle mi? Öğrendikçe yeni sorular çıkar karşınıza. Bir konuyu araştırırsınız, başka bir konuyu bilmediğinizi fark edersiniz. Sonra bir başkasını…

Derken insanın zihninde kocaman bir soru işareti belirir.

Ama hiçbir şey bilmediğinizde böyle bir sorununuz yoktur.

Her şey açıktır…Her şey nettir…Herkes yanlıştır…Siz hariç!

Üstelik çağımız bu özgüveni fazlasıyla ödüllendiriyor. Eskiden bir konuda fikir sahibi olmak için en azından birkaç kitap karıştırmak gerekirdi. Şimdi bir başlık okumak yeterli. Hatta başlığı okumaya bile gerek yok. Altındaki yorumlara bakıp kanaat oluşturabiliyoruz.

Bir zamanlar insanlar bilmedikleri konularda susmayı tercih ederdi. Şimdi susan insanın fikri olmadığı düşünülüyor.

Oysa bazen susmak, söylenecek çok şey olduğunu ama henüz yeterince düşünülmediğini gösterir.

Gelelim eğitime…

Biz çocuklara sürekli doğru cevap vermeyi öğretiyoruz. Yanlış yapmamalarını, tereddüt etmemelerini, sorulduğunda hemen cevap vermelerini bekliyoruz.

Peki, onlara hiç “Bilmiyorum.” demenin değerini öğretiyor muyuz?

Bir öğrenci parmak kaldırıp “Öğretmenim, emin değilim ama şöyle düşünüyorum.” dediğinde aslında çok kıymetli bir şey yapıyor. Kendi düşüncesiyle arasına küçük bir mesafe koyuyor. Yanılabileceğini kabul ediyor.

Düşünün, ağzına kadar dolu olduğunu sandığınız bir bardağa nasıl su koyabilirsiniz?

Ne yazık ki yetişkinlerin dünyasında bu bardakların çoğu taşmak üzere. Üstelik içlerinde ne kadar su bulunduğunu kontrol etmeye de kimsenin niyeti yok.

Burada küçük ama önemli bir ayrıntıyı da atlamayalım. Dunning-Kruger etkisi, az bilen herkesin kendisini dâhi sandığı anlamına gelmiyor. Bilimsel araştırmaların söylediği bundan daha sınırlı ve daha dikkatli yorumlanması gereken bir şey: İnsanlar bazı durumlarda kendi becerilerini değerlendirmekte yanılabiliyorlar.

Yani mesele yalnızca başkalarının cehaleti değil. Bizim de kendi yanılgılarımız var.

Belki de işin en rahatsız edici tarafı bu.

Çünkü bu yazıyı okurken hepimizin aklına mutlaka birileri geldi. Çok konuşan bir akraba, her konuda fikri olan bir arkadaş, hiçbir eleştiriyi kabul etmeyen bir yönetici…

Muhtemelen birkaç kişinin adını bile geçirdik içimizden.

Ama nedense kendimizi hiç düşünmedik.

Acaba biz de bir konuda yeterince bilmediğimiz hâlde çok emin konuşmuş olabilir miyiz?

Bir başkasının uzmanlığını küçümsemiş, kendi düşüncemizi tartışılmaz kabul etmiş olabilir miyiz?

Olabiliriz elbette. İnsan olmanın biraz da böyle bir tarafı var.

Sokrates'e atfedilen o meşhur “Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir.” sözü bu yüzden hâlâ düşündürücü. Elbette insan hiçbir şey bilmediği için değil, bildiklerinin sınırını fark ettiği için böyle bir alçakgönüllülüğe ihtiyaç duyar.

Bugün bize biraz da bu lazım galiba.

Daha az kesin hüküm. Daha çok soru. Daha az bağırmak. Daha çok dinlemek.

Ve galiba çağımızın en büyük ironilerinden biri de şu:

Eskiden insanlar bilmedikleri için utanırdı. Şimdi bilmedikleri konuda konuşma sırası kendilerine gelmediğinde üzülüyorlar.

Bir de yazıyı bitirirken aklıma geldi…

Bütün bunları bu kadar kendimden emin anlattığıma göre, acaba Dunning-Kruger etkisinin içinde ben de olabilir miyim?

Neyseee,en azından bundan şüphe edebiliyorum!!!